November 13, 2017

Παράδεισος ή Δημοκρατία;

Μπορεί ο Χριστός να είπε ότι «δυσκόλως πλούσιος εἰσελεύσεται εἰς τον παράδεισον», αλλά αποδεικνύεται πως οι παράδεισοι, εκεί όπου μπορούν κάποιοι να διαφυλάττουν τα πλούτη τους, χωρίς να αμαρτήσουν ή να παρανομήσουν, είναι φτιαγμένοι για τους πλούσιους. Καθ’όλα νόμιμα, αλλά και διακριτικά, ανώνυμα. Χωρίς να γιγνώσκει η Αριστερά τι ποιεί η Δεξιά. Και όπως λέει ένα γνωμικό που κάθε προνοητικός πλούσιος πατέρας επαναλαμβάνει στον εαυτό του και στους βλαστούς του, δυσκολότερα διαφυλάττεις τον πλούτο σου, από ό,τι τον κερδίζεις. Πράγματι, αυτή είναι μια βαθειά, όχι πανανθρώπινη, αλλά πανζωική αλήθεια.   Το αρπακτικό συλλαμβάνει και σκοτώνει τη λεία του, συχνά όμως την χάνει από το ισχυρότερο που θα εμφανιστεί με αξιώσεις ότι του ανήκει. Πώς θα αντιδράσει; Δια της αποκρύψεως. Απόκρυψη, μια τεχνική παμπάλαια, εμφωλευμένη στους αυτοματισμούς των συμπεριφορών και στο ζωϊκό βασίλειο και στις κοινωνίες.

Ωραία έως εδώ, αλλά υποτίθεται ότι ζούμε σε οργανωμένες πολιτείες και όχι στη ζούγκλα. Και ότι οι πολιτείες έχουν ορισμένους κανόνες, διαφορετικούς από εκείνους των άλλων ζώων. Γι’  αυτό και ο Αριστοτέλης θεωρούσε τους ανθρώπους ιδιαίτερο είδος, «ζώον πολιτικόν», που σημαίνει συλλογική ζωή με βάση κανόνες και νόμους. Ένας από τους κανόνες είναι η φορολογία. Και η φορολογία είναι ο κεντρικότερος άξονας, που είναι σταθερός σε όλη την ιστορία του πολιτισμού. Ποιος ή ποιοι επιβάλλουν φόρους, ποιος αποφασίζει, ποιο είναι το ύψος τους, ποιοι πληρώνουν και ποιοι τους ιδιοποιούνται, για ποιους σκοπούς και με ποια κριτήρια; Η ιστορία τόσο των αρχαίων δημοκρατιών, όσο και του σύγχρονου κοινοβουλευτισμού συνδέονται απόλυτα με το ποιος αποφασίζει για τη διάθεση και την κατανομή του πλεονάσματος, αν είναι λίγοι ή πολλοί, πώς συνδέονται φορολογία και πολιτικά δικαιώματα. Από την απόλυτη μοναρχία έως την δημοκρατία, φορολογία και πολιτικό σύστημα αποτελούν τις δυο πλευρές του ίδιου νομίσματος. Ακόμη και η περίφημη φράση   «τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, και τα του Θεού τω Θεώ», σημαίνει ότι προϋπόθεση της άσκησης της θρησκευτικής λατρείας, και επομένως της ανεξιθρησκίας, είναι η συμμόρφωσή σου με τους φορολογικούς κανόνες.

Όλα αυτά βέβαια είναι πασιφανή, αυτά συγκροτούν και τον πυρήνα και τον ορίζοντα της νομιμότητας. Αλλά όπως λέει και ο  Καρλ Σμιτ, κυρίαρχος είναι όποιος αποφασίζει την εξαίρεση από τον κανόνα, όποιος δηλαδή επιβάλει καθεστώς εξαίρεσης, δηλαδή κατάσταση πολιορκίας, στην οποία είναι δυνατή η εξαίρεση από το νόμο, δηλαδή η παραβίαση του νόμου με νόμιμο τρόπο. Ακριβώς αυτό συμβαίνει με όσα αποκαλύπτουν τα paradise papers. Δεν πρόκειται για παράνομη φοροδιαφυγή. Πρόκειται για μια νομική τεχνολογία παραβίασης του νόμου και απόκρυψης της πορείας του χρήματος, της ίδιας της νομικής μεθόδευσης. Πρόκειται για οικονομικές και νομικές εργαλειοθήκες, ακόμη και προσαρμοσμένες φιλοσοφικές έννοιες, για στρατιές νομικών γραφείων, για δύσκολα ανιχνεύσιμα δίκτυα ανάμεσα σε τράπεζες, hedge funds, εξωχώρια εταιρικά σχήματα και κυβερνήσεις. Πρόκειται για την τεχνολογία της εξαίρεσης στην οποία οι πλούσιοι αποφασίζουν να αυτοεξαιρεθούν από την πολιτεία. Αν αναλογιστούμε το βάρος των πράξεων με το νόημα των λέξεων, τότε κατάσταση αυτοεξαίρεσης σημαίνει ότι η πολιτεία έχει το δικαίωμα και πρέπει, ως ανταπόδοση και προς παραδειγματισμόν, να στερήσει τα πολιτικά δικαιώματα σε όποιον αυτοεξαιρείται και να του δημεύσει την περιουσία και να δημοσιεύσει το όνομα του. Δεν πρόκειται για λεπτομέρειες, αλλά για το ισόποσον του οικονομικού προϊόντος (economic output) Ιαπωνίας, Βρετανίας και Γαλλίας (10 τρισεκατομμύρια δολάρια). Η φορολόγηση των αντίστοιχων  γερμανικών κεφαλαίων κοστίζει το 30% των φορολογικών εσόδων της Γερμανίας, και  των ελληνικών κεφαλαίων, το 8% των αντίστοιχων εσόδων της Ελλάδας. Αλλά δεν ζούμε στον καιρό του Δράκοντα, του Ροβεσπιέρου και του Λένιν για να γίνουν αυτά.

Τι πρέπει να γίνει όμως; Το ζήτημα δεν είναι να συζητάμε αν είναι νόμιμη ή όχι η εξαίρεση από τη φορολογία, το ζήτημα είναι να πάψει να είναι νόμιμη. Το ζήτημα είναι η απονομιμοποίηση αυτής της διαδικασίας, και νομικά και πολιτικά και ηθικά. Πρέπει να πάψουν να ισχύουν δυο φορολογικά καθεστώτα, ένα για τους πλούσιους και άλλο για τους φτωχούς. Και επειδή μια μικρή χώρα είναι σχετικά αδύναμη να αντισταθεί σ’ αυτά τα αρπακτικά, στόχος πρέπει να είναι η δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού φορολογικού συστήματος με ειδικές και αυστηρές προβλέψεις για την «νόμιμη» φοροδιαφυγή. Το ενιαίο νόμισμα χωρίς ενιαία φορολογία στην Ευρώπη, επιτρέπει το κοινωνικό dumping και τις εκπτώσεις στην υγεία, στην παιδεία και στα κοινωνικά δικαιώματα. Μια χώρα αντί να υποτιμήσει το νόμισμα, κόβει τη φορολογία και αντίστοιχα τις κοινωνικές δαπάνες. Η ενιαία φορολογία είναι προϋπόθεση για τη δημιουργία ενιαίων ευρωπαϊκών standards σ’ αυτούς τους κοινωνικούς τομείς, όπως αντίστοιχα ισχύουν στα χρηματοπιστωτικά. Μα δεν είναι συντηρητικό το σημερινό ευρωπαϊκό πλαίσιο; Ναι είναι, αλλά είναι προτιμότερο ένα έστω και συντηρητικό ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα φορολογίας, παρά κανένα.

 

 

Advertisements
October 1, 2017

Η Γερμανία, η Ελλάδα και η ευρωπαϊκή κανονικότητα

Οι πρόσφατες εκλογές στη Γερμανία επανέφεραν στο προσκήνιο μια παλιά συζήτηση για το πρόβλημα Γερμανία. Στον εικοστό αιώνα η χώρα αυτή αναδείχτηκε, δυο φορές, ως η κατεξοχήν καταστρεπτική δύναμη της Ευρώπης. Στην μεταπολεμική εποχή μπήκε σε μια διαδικασία δημοκρατικής διαπαιδαγώγησης, και η διαδικασία ένταξης στην Ευρωπαϊκή  Κοινότητα ήταν μέρος αυτού του προγράμματος. Αποτέλεσμα η πολιτική σταθερότητα δεκαετιών,   πριν και μετά το 1989, με   σύγκλιση των πολιτικών δυνάμεων σε ώριμες και γενικότερα αποδεκτές θέσεις. Οι πρόσφατες εκλογές, χωρίς να αποσταθεροποιούν αυτή την πορεία, δείχνουν τα όριά της. Δεν πρόκειται μόνο για την άνοδο  της Αλτερνατίβας, που  δημιουργήθηκε πάνω στη βάση της δίδυμης αντίθεσης στα bail out  της Ελλάδας και του Νότου και στην είσοδο των μεταναστών, και η οποία στεγάζει νοσταλγούς του ναζισμού. Και το κόμμα των φιλελευθέρων ανέβηκε με ένα πρόγραμμα οικονομικού εθνικισμού και  ευρωσκεπτικισμού. Η άνοδος αυτών των δυνάμεων δεν αντανακλά μόνο το 23,2%,   του   εκλογικού σώματος. Έχει   δυναμική  αλληλοτροφοδότησης με το υπερσυντηρητικό χριστιανοσοσιαλιστικό κόμμα  της Βαυαρίας, κριτικό στην ευρωπαϊκή πολιτική της καγκελαρίου. Η νέα κυβέρνηση επομένως θα έχει μεγαλύτερους περιορισμούς και  λιγότερες ευχέρειες  για την εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης.  Το βάρος των προβλημάτων αυτών πολλαπλασιάζεται από το οικονομικό βάρος της χώρας. Σήμερα η Γερμανία   είναι, σε απόσταση από τις άλλες μεγάλες χώρες, η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη της Ευρώπης, αλλά   και η μόνη μεγάλη δύναμη στον δυτικό κόσμο με θετικό ισοζύγιο πληρωμών (των ΗΠΑ είναι αρνητικό). Το οικονομικό μέγεθος αλλά και η δυναμική της Γερμανικής βιομηχανίας, αλλάζει το μαγνητικό πεδίο της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.   Ενώ δηλαδή οι θεσμοί που δημιουργήθηκαν μετά το Μάστριχτ , το 1992, δεν άλλαξαν, εν τούτοις άλλαξε σιωπηρά ο συσχετισμός δυνάμεων. Η ΕΕ δεν αποτελείται πλέον από  4-5 μεγάλες χώρες, διπλάσιο αριθμό μεσαίων και άλλες τόσες μικρές χώρες, πράγμα που επιτρέπει να μιλάει κανείς για έναν αστερισμό χωρών σε αναζήτηση ενοποίησης.  Μετά την αποχώρηση και της Βρετανίας, η ΕΕ αποτελείται από μια μεγάλη χώρα, τη Γερμανία, η οποία έχει γύρω της δυνάμεις ποικίλου μεγέθους με τις οποίες έχει αναπτύξει διαφορετικού βαθμού συνέργειες.  Αυτή η αλλαγή του μαγνητικού πεδίου δεν έχει ακόμη αποκρυσταλλωθεί με αλλαγές της θεσμικής γεωμετρίας της Ευρώπης, (εκδηλώνεται προς το παρόν με ad hoc  κέντρα αποφάσεων  όπως λ.χ.   το Euro group).

H Ελλάδα και η Γερμανία, παρά το γεγονός ότι   θεωρούνται ως οι   αντίποδες της Ευρώπης, από την αρχή της κρίσης, βρίσκονται σε μια στενή σχέση, εδώ και δυο αιώνες. Αυτή η σχέση   βασίζεται  σε   τέσσερις διαμορφωτικές στιγμές: Πρώτο, μέσω της Βαυαροκρατίας και του πρώτου βασιλιά, η ιδέα της Ελλάδας ως πρότυπου βασιλείου είχε πλαστεί στο Μόναχο, πριν τεθεί σε εφαρμογή στην Αθήνα.  Δεύτερο, το ελληνικό εθνικό φαντασιακό και  η σχέση με την Αρχαιότητα διαμορφώθηκε από τον γερμανικό κλασικισμό, κυρίαρχη ιδεολογία στη Γερμανία τον 19ο αιώνα. Τρίτο,  η γερμανική κατοχή- και όσα αλυσιδωτά πυροδότησε,  υπήρξε η   κατεξοχήν τραυματική εμπειρία  που σφράγισε τις πολιτικές διαμάχες στον εικοστό αιώνα, με απηχήσεις ως σήμερα. Τέλος, ο ρόλος της Γερμανίας στο bail out της Ελλάδας, στην παρούσα κρίση, εξακολουθεί να είναι αποφασιστικός για τον μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας (από το «πρότυπο βασίλειο» του 19ου  αι. στον «πρότυπο καπιταλισμό» του 21ου).

Αυτές όμως οι τέσσερις διαμορφωτικές στιγμές έχουν   δυο παραμέτρους, κοινές στις δυο χώρες. Η πρώτη παράμετρος είναι το ζήτημα της νεωτερικότητας, η δεύτερη της ευρωπαϊκής κανονικότητας.   Και η μια και η άλλη συζήτηση ήταν συνεχώς παρούσες στην διανοητική πορεία και των δυο χωρών. Το ζήτημα της Ελλάδας, ανάμεσα στο Ανατολίτικο και το Δυτικό στοιχείο, ή και ως ζήτημα εκσυγχρονισμού, το ζήτημα της Γερμανίας με το ερώτημα αν η Γερμανία ακολούθησε μια ιδιαίτερη πορεία (Sonderweg),  η οποία συχνά την οδήγησε έξω από την ευρωπαϊκή κανονικότητα.  Και οι δυο αυτές έννοιες αναμετρήθηκαν με την έννοια της «κρίσης». Η μεσοπολεμική κρίση και ο φασισμός, ήταν μια γερμανική ιδιαιτερότητα, ή αποτελούσαν την κρίση της κλασικής νεωτερικότητας, δηλαδή των κανόνων και των αντιλήψεων που είχαν δημιουργηθεί έως την εποχή της μεσοπολεμικής κρίσης στη Γερμανία, κρίσης-μήτρας όλων των μετέπειτα καταστροφών; Αντίστοιχα στην Ελλάδα, η κρίση οφείλεται στην ελλιπή ή αδύναμη νεωτερικότητα, στο γεγονός ότι η Ελλάδα δεν είναι μια «κανονική» χώρα,  ή η χώρα συντρίφτηκε ανάμεσα σε δυο διαφορετικούς τύπους νεωτερικότητας, εκείνον που διαμορφώθηκε, έστω πάνω σε διαφορετικές τροχιές,  στο μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα, και εκείνον που άρχισε να διαμορφώνεται από το τέλος του 20ου αιώνα, χωρίς ακόμη να έχει αποκρυσταλλωθεί ως σήμερα;

Πιστεύω ότι και τις γερμανικές εκλογές, και το μέλλον των σχέσεων Ελλάδας –Γερμανίας στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και το ελληνικό πρόβλημα, θα πρέπει να τα δούμε σε αυτή την προοπτική.

 

 

 

March 26, 2017

Η Ευρώπη και εμείς

Στην κρίση του Μεσοπολέμου, η ελληνική διανόηση της εποχής, πρόσφερε αντίδοτο   τις αιώνιες ελληνικές αξίες. Η κρίση θεωρήθηκε απότοκος του ευρωπαϊκού πολιτισμού και των υλιστικών αξιών του, και σωτηρία η επιστροφή στη διαχρονική ουσία της Ελλάδας. Το αντίστροφο συμβαίνει στην τωρινή κρίση: οι σύγχρονοι συνεχιστές τους   θεωρούν την Ελλάδα από ιστορικό ατύχημα έως «βδέλυγμα» (Δημήτρης Δημητριάδης), προβάλλοντας ως αντίδοτο την «Ευρώπη». Αν εκείνοι οι διανοούμενοι (K. Τσάτσος, Π. Κανελλόπουλος), πρόσφεραν τα υλικά για την κατασκευή της εθνικοφροσύνης, ετούτοι  κατασκεύασαν την κατηγορία του αντι-ευρωπαίου, για όποιους έστω κατ’ ελάχιστον αμφισβητούν την πολιτική ορθοδοξία μετά το 2010. Κατ’ αυτούς, Ευρώπη σημαίνει  Διαφωτισμός και  νεωτερικότητα· Ελλάδα υστέρηση απέναντι στην Ευρώπη. Όπως συχνά γίνεται από τους απέξω, κανονικοποιείται και  εξιδανικεύεται το αντικείμενο της επιθυμίας, παραβλέπεται η κατασκευαστική του, οι ρωγμές και οι αντιφάσεις του.  Εμείς λοιπόν ως «μια μη κανονική  χώρα», αντιμέτωποι με τον ευρωπαϊκό κανόνα.

Πότε φτιάχτηκε αυτός ο κανόνας; Όταν  οι ευρωπαϊκές χώρες είχαν εξαντληθεί καταστρέφοντας με μανία η μια την άλλη, με αμερικάνικη παρακίνηση    μπροστά στο αντίπαλο σοβιετικό   δέος. Όχι ως κάτι περισσότερο από οικονομικός χώρος.  Ποιες αντιλήψεις  τότε περί Ευρώπης; Ο Αντενάουερ  μιλούσε για την Ατλαντική Ευρώπη (περιλαμβάνοντας και τις ΗΠΑ),   ο Ντε Γκώλ για την Ευρώπη ανάμεσα στον Ατλαντικό και τα Ουράλια (αποκλείοντας ΗΠΑ και Βρετανία, αλλά περιλαμβάνοντας μέρος της τότε ΕΣΣΔ), ενώ  το «Σιδηρούν Παραπέτασμα» του Τσώρτσιλ χώριζε τη  Δύση (ΗΠΑ και Δ. Ευρώπη), από την  Ανατολή (Κεντροανατολική και Ανατολική Ευρώπη). Το περιεχόμενο και τα όρια της ευρωπαϊκότητας ήταν πρωτευόντως ζήτημα πολιτικής, δευτερευόντως  πολιτισμού.

Η πρώτη θεσμική συζήτηση για την ευρωπαϊκή ταυτότητα  έγινε στη σύνοδο κορυφής των εννέα της ΕΟΚ στην Κοπεγχάγη το 1973, στη σκιά της τότε οικονομικής κρίσης που ανέτρεψε τη μεταπολεμική οικονομική τάξη. Απότοκος των αναζητήσεων ήταν η Ευρώπη των περιφερειών (regions)  και οι πολιτικές της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης (European integration: ξεχασμένος όρος σήμερα). Ωστόσο ήταν μετά την πτώση του τείχους και την επανενοποίηση της Δυτικής με την Κεντροανατολική και Νοτιοανατολική Ευρώπη το 1989 που ο όρος, τα σύμβολα και οι πολιτικές δημιουργίας ευρωπαϊκής ταυτότητας και κοινής ευρωπαϊκής  μνήμης και ιστορίας άρχισαν να χρηματοδοτούνται και να προβάλλονται. Πώς όμως να δημιουργηθεί  ευρωπαϊκή ταυτότητα  χωρίς να δημιουργηθεί ευρωπαϊκός δήμος;

Το «1989» λειτούργησε αντιφατικά. Ενώ ενίσχυσε την ευρωπαϊκή ταυτότητα αναθεωρώντας την ατλαντική Ευρώπη του ψυχροπολέμου, στη συνέχεια αποξένωσε ολόκληρες περιοχές, και κυρίως την βαλκανική Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια των γιουγκοσλαβικών πολέμων (στους όποιους παρά τους τοπικούς εθνικισμούς και τις ευθυνες των Σέρβων, η Γερμανία, ακολουθούμενη από  τους υπόλοιπους ευρωπαίους έπαιξε μοιραίο ρόλο) ακόμη και σοβαροί ιστορικοί υποστήριζαν   ότι τα όρια της Ευρώπης φτάνουν ως εκεί που φτάνουν οι μεσαιωνικές καθεδράλες. Αναδύθηκε και μια σκοτεινή διάσταση, η έννοια της Μεσευρώπης (Mitteleuropa) που είχε διατυπώσει ο  Friedrich Naumann στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο (και αναδιατυπώθηκε ως Lebensraum, δηλ. ζωτικός χώρος  από τους Ναζί). Ο τρόπος που έγινε η ενοποίηση της Γερμανίας και η συνακόλουθη πελατειακή συγκρότηση της Μεσευρώπης  υπο γερμανική πατρωνεία, δεν θα αναδείκνυαν μόνο την προσωπικότητα και το ρόλο του Βόλφγκανγκ Σόιμπλε στη νέα αρχιτεκτονική της Ευρώπης, αλλά και τις οιονεί αποικιακές πολιτικές στο εσωτερικό  της Ευρώπης.

Η κρίση του 2008 επέτεινε τα ρήγματα στην Ευρώπη και, συνακόλουθα, στην ευρωπαϊκή ταυτότητα.  Κατ’ αρχάς το ρήγμα ανάμεσα στον ευρωπαϊκό νότο και τον ευρωπαϊκό Βορρά. Τα PIGS (Portugal, Italy, Greece, Spain), δηλαδή τα «ευρωπαϊκά γουρούνια», σημάδεψαν βαθειά όχι μόνο την δυσπιστία των νοτιοευρωπαίων, αλλά και των βορειοευρωπαίων, απέναντι στην Ευρώπη- ο καθένας για τους δικούς του λόγους. Μπορεί η Ευρώπη να συμπεριλαμβάνει τους τεμπέληδες του Νότου, αυτούς που κατά τον Γερούν Ντάισελμπλουμ «τρώνε τα λεφτά» των Βορείων «σε ποτά και γυναίκες»;  Ο εσωτερικός οριενταλισμός έχει εγκατασταθεί για τα καλά στην καρδιά της ευρωπαϊκής ταυτότητας.  Από την άλλη, η καταφυγή σε ιστορικές αναλογίες   με την κατοχική περίοδο δεν χαρακτηρίζει μόνο την  Ελλάδα, αλλά και χώρες όπως οι ιβηρικές, που δεν τις πάτησε γερμανική μπότα.

Ο ευρωπαϊκός  οριενταλισμός  είναι η άλλη όψη της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Να μην ξεχνάμε το αποικιακό  παρελθόν των ευρωπαϊκών χωρών. Οριενταλισμός σημαίνει την κατασκευή του υποκείμενου άλλου, αλλά ταυτόχρονα και του υπερκείμενου εαυτού. Αλλά ο οριενταλισμός ως ματιά και τρόπος σκέψης  δεν αφορούσε μόνο τους Αραβες, τους Αφρικανούς και τους Ασιάτες. Αφορούσε και το εσωτερικό της Ευρώπης και αντικείμενό του ήταν και η Ανατολική και η Νότια Ευρώπη. Χωρίς την απολογία απέναντι στο οριενταλιστικό βλέμμα ή τον εξοστρακισμό του, δεν μπορεί να γραφεί διανοητική ιστορία της Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης, ούτε της Ελλάδας. «Είμεθα έθνος αναπολόγητον» έγραφε παλαιότερα  ο Κ. Παπαρρηγόπουλος.  Και αυτός ο εσωτερικός ευρωπαϊκός οριενταλισμός συνοδεύεται σε κάθε χώρα από έναν εσωτερικευμένο οριενταλισμό του τύπου «Η δυστυχία του να είσαι Έλληνας» (Νίκος Δήμου) ή  «Κράτα Γερούν Γερά – Διαφωτισμός εναντίον Φουστανέλλας» (Λ. Λιαρόπουλος). Ένα ουράνιο τόξο διανοουμένων διαφορετικών αποχρώσεων και σημασίας, από τον   Παναγιώτη Κονδύλη έως τον Στέλιο Ράμφο  προσδιορίζει τη σχέση μας με την Ευρώπη ως σχέση έλλειψης και απουσίας. Η Ελλάδα είναι αυτό που δεν είναι, η ελλιπής νεωτερικότητα, μια μη ευρωπαϊκή χώρα της Ευρώπης..

Δεν υπάρχει μία Ευρώπη, καμιά χώρα δεν είναι κανονική, και η Ευρώπη διέρχεται σήμερα μια μεγάλη κρίση, όχι μόνο εξαιτίας της αμφισβήτησης της  αλλά και εξαιτίας του τρόπου που διαχειρίζεται το παρόν της. Είναι αλήθεια ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε μια εποχή που αλλάζει ο κόσμος. Είναι  εκτεθειμένη σε ένα διεθνή ανταγωνισμό, που κατεδαφίζει τα οικονομικά αλλά και πολιτικά  κεκτημένα της,  βιώνει  την απειλή μιας μαζικής (και εν τέλει αναπότρεπτης) μετανάστευσης από τον Νότο στο Βορρά, έχει γερασμένο πληθυσμό, αφυδατωμένους δημοκρατικούς θεσμούς, βρίσκεται υπό την απειλή της ακροδεξιάς που ματαίως προσπαθεί να την  ανασχέσει με τη νεοφιλελεύθερη δεξιά. Η συζήτηση για την Ευρώπη των δύο ταχυτήτων με τον τρόπο που τίθεται, επικυρώνει τους διαχωρισμούς και τις εξαρτήσεις στο εσωτερικό της Ευρώπης.

 

 

Το Βήμα, 26.3.2017 (Επετειακό αφιέρωμα από τη συνθήκη της Ρώμης 1957)

 

 

 

 

January 31, 2017

Υπόμνημα προς την Επιτροπή Μορφωτικών Υποθέσεων της Βουλής 31.1.2017

Για να είναι οι  μεταρρυθμίσεις  αποτελεσματικές οφείλουν να είναι προ παντός συνεκτικές και να υπακούουν σε μια εσωτερική λογική. Διαφορετικά δημιουργούν περισσότερα προβλήματα από όσα καλούνται να λύσουν.

Σωστά   έχει επισημανθεί  ότι χρειάζεται αλλαγή στις δύο τελευταίες  τάξεις του Λυκείου και στον τρόπο  εισαγωγής  στο πανεπιστήμιο. Ο Διάλογος επεξεργάστηκε μια ολοκληρωμένη πρόταση η οποία κατατέθηκε στον Υπουργό Παιδείας κ. Φίλη την 1.9.2016    

  1. Μια οποιαδήποτε πρόταση αναβάθμισης του Λυκείου δεν μπορεί να μην συναρθρώνεται και να περιλαμβάνει πρόταση για την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο. Αν συνεχίσει να υπάρχει ο θεσμός των πανελληνίων εξετάσεων παράλληλα με τις εξετάσεις στο Λύκειο, απλώς θα διαιωνισθεί η σημερινή κατάσταση  Οι όποιες πανελλήνιου χαρακτήρα εξετάσεις θα συνεχίζουν να ακυρώνουν το Λύκειο και να οδηγούν στην παραπαιδεία, όπως ακριβώς συμβαίνει και τώρα.
  2. Για να διασφαλιστεί η είσοδος στο Πανεπιστήμιο πρέπει να αναμορφωθούν οι δυο τελευταίες τάξεις του Λυκείου, με νέο σχολικό  πνεύμα, δηλαδή  ελάχιστα υποχρεωτικά, λίγα μαθήματα επιλογής, με   έγκυρες εξετάσεις και δοκιμιακή εργασία. Επομένως δεν γίνεται το νέο λύκειο  να μην έχει διαφοροποιημένο πρόγραμμα και μια σωστά κατασκευασμένη βιβλιοθήκη/ αποθετήριο με σταθμισμένα θέματα προς εξέταση.  Εθνικό Απολυτήριο όχι με ένα μόνο τελικό βαθμό, αλλά με αναλυτική παρουσίαση   των σπουδών κάθε μαθητή.  Απολυτήριο αναγνωρίσιμο και από Πανεπιστήμια του εξωτερικού.
  3.  Αν οι δύο τελευταίες τάξεις του Λυκείου αναμορφωθούν προς αυτή την κατεύθυνση, τότε μένει ορφανή η πρώτη Λυκείου. Γιατί να μην συνενωθεί   με τις τρεις τάξεις του Γυμνασίου ώστε να υπάρχει ένα συνεκτικό πρόγραμμα εγκύκλιας γνώσης και διαμόρφωσης πολιτειότητας σε ένα τετραετές γυμνάσιο;  Γυμνάσιο και Λύκειο δεν είναι απλώς διοικητικές μονάδες, αλλά δημιουργήθηκαν με μια λογική. Τη λογική της σπειροειδούς εξέλιξης της μάθησης. Όταν αυτή αλλάζει, αλλάζει και η διοικητική κατανομή. Τα πρακτικά και κτηριακά  προβλήματα   εργώδη  μεν, δισεπίλυτα όχι.
  4.  Επαγγελματική Εκπαίδευση. Με την εξειδίκευση στις δυο τελευταίες τάξεις, ήδη αποφασισμένη, αφήνεται πάλι η πρώτη λυκείου ορφανή. Το τετραετές γυμνάσιο επομένως είναι μονόδρομος, πράγμα που σημαίνει διετές αναβαθμισμένο Γενικό Λύκειο και επίσης διετές αναβαθμισμένο Τεχνικό-επαγγελματικό Λύκειο, και τα δυο με δυνατότητες πρόσβασης σε ΑΕΙ και ΤΕΙ. Η αναβάθμιση του Επαγγελματικού-Τεχνολογικού Λυκείου εκ των ων ουκ άνευ. Επίσης και η συγκρότηση της μέσης τεχνικής εκπαίδευσης οφείλει να είναι μέρος του ίδιου σχεδίου.
  5.  Ακούγεται η πρόταση ότι τα παιδιά θα εισάγονται σε σχολές και όχι σε τμήματα. Αλλά για να γίνει αυτό πρέπει να αναμορφωθούν πρώτα οι πανεπιστημιακές σχολές. Το πρόβλημα επομένως δεν λύνεται με είσοδο στις σχολές, αλλά στην καθιέρωση συστήματος και κανόνων ευρείας κινητικότητας εντός του πανεπιστημίου και όχι μόνο για το πρώτο έτος. Επίσης  στην καθιέρωση ευελιξίας των πτυχίων (πρωτεύουσες και δευτερεύουσες ειδικότητες και joint degrees).
  6. Η 12ετής υποχρεωτική εκπαίδευση πρέπει να διαμορφωθεί σε 2 χρόνια νηπιαγωγείο, 6 δημοτικό και 4 γυμνάσιο. Η μετακίνηση της εκπαίδευσης προς τις μικρότερες ηλικίες υπαγορεύεται από την παιδαγωγική επιστήμη. Επίσης ως προς το Λύκειο, οι έφηβοι σήμερα ωριμάζουν πολύ γρηγορότερα σε σχέση με τους συνομήλικους τους, πενήντα χρόνια νωρίτερα, όταν καθιερώθηκε η διάρθρωση της σημερινής εκπαίδευσης.
  7. Αποβαίνει σε βάρος και του Γενικού Λυκείου και του Επαγγελματικού Λυκείου η χαλάρωση του Λυκείου. Η «μπουλουκοποίηση της εκπαίδευσης» είναι κοινωνική αδικία στα παιδιά και στους δασκάλους που προσπαθούν. Το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να παρέχει διεξόδους στα παιδιά που δεν ενδιαφέρονται να συνεχίσουν στην ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Διαφορετικά η συνύπαρξη μαθητών με εκ διαμέτρου αντίθετες επιδιώξεις οδηγεί στην υποβάθμιση του Λυκείου. Το κόστος της υποβάθμισης της Μέσης Εκπαίδευσης βαραίνει κυρίως τις λαϊκές τάξεις σε σχέση με τις ευπορότερες οι οποίες έχουν τη διέξοδο των ιδιωτικών σχολείων και του I. B.  Το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να   σέβεται και να ενθαρρύνει τη διαφοροποίηση σε πορείες ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις ικανότητες των παιδιών στους δύο τύπους λυκείου.

Μια συνολική αναβάθμιση της εκπαίδευσης είναι αναγκαία σήμερα προκειμένου η ελληνική κοινωνία να εξέλθει από την επταετή κρίση. Ο Διάλογος κατέθεσε μια σειρά προτάσεων για όλο το φάσμα της εκπαίδευσης. Ταυτόχρονα, και είναι βασικό αυτό, δεν πρέπει να δημιουργεί εκπαίδευση δύο ταχυτήτων, μια για την ιδιωτική εκπαίδευση και τους εύπορους, και μιαν άλλη υποβαθμισμένη για τη δημόσια εκπαίδευση και τα παιδιά των λαϊκών τάξεων. Η βασική αρχή των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων σήμερα θα πρέπει να είναι μια εκπαίδευση που να ανταποκρίνεται στις μεγάλες αλλαγές και προκλήσεις των καιρών, η ενίσχυση της εκπαίδευσης ως δημόσιου αγαθού και η ενίσχυση του ρόλου της εκπαίδευσης για την μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων και τον σεβασμό της διαφορετικότητας.

January 29, 2017

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΙΣΟΔΟ ΣΤΑ ΑΕΙ-ΤΕΙ (Υποβλήθηκε στον Υπουργό Παιδείας 1 Σεπτ. 2016)

 


 

Περιεχόμενα

Η αναδιοργάνωση της Μέσης Εκπαίδευσης συνοπτικά   4

Η προτεινόμενη δομή για τη Μέση Εκπαίδευση    5

Οι απονεμόμενοι τίτλοι  Λυκείων  6

Ο Χαρακτήρας και η Διάρθρωση των εκπαιδευτικών μονάδων της Δευτεροβάθμιας   7

Το Τετραετές Γυμνάσιο  7

Ποιο διδακτικό πλαίσιο ορίζει μια παρόμοια προοπτική; 8

Το Διετές Γενικό Λύκειο  9

Η δομή του Γενικού  Λυκείου  10

Οι Ομάδες Μαθημάτων του Γενικού  Λυκείου  12

Α. Κοινά Υποχρεωτικά Μαθήματα   14

Β. Ομάδες Μαθημάτων Επιλογής  15

Το νέο Επαγγελματικό Λύκειο  19

Η Δομή του Επαγγελματικού Τεχνολογικού   Λυκείου  20

Οι Ομάδες Μαθημάτων του Επαγγελματικού  Λυκείου  21

Διαδικασίες Αξιολόγησης   21

Η αξιολόγηση στο Τετραετές Γυμνάσιο  22

Γενικό Λύκειο  23

Τεχνικό και Επαγγελματικό Λύκειο  26

Πρόσβαση στα Πανεπιστήμια   27

Οφέλη του προτεινόμενου συστήματος   29

Ριζική αναμόρφωση του Γυμνασίου  29

Σημαντική αναβάθμιση της λειτουργίας του  Λυκείου. 30

Οι μαθητές συνδιαμορφώνουν το πρόγραμμα σπουδών του  Λυκείου  31

Μετατόπιση της εκπαιδευτικής πράξης στην ουσία και το περιεχόμενο. 31

Εξορθολογισμός των καταβαλλόμενων πόρων  32

Δεν αποκλείεται κανένας μαθητής από τη συνέχιση των σπουδών του  32

Αντιμετώπιση της «παραπαιδείας». 32

Τα Πανεπιστήμια διαχειρίζονται την εισαγωγή φοιτητών. 33

Αναμενόμενα προβλήματα και ζητήματα προς επίλυση    34

Πού θα στεγαστεί η 4η Τάξη στα Γυμνάσια; 34

Πώς θα διασφαλίζονται οι επιλογές μαθημάτων στο Λύκειο; 34

Διαχείριση προσωπικού. 36

Διάρθρωση Προγράμματος Σπουδών. 37

Θεσμικά ζητήματα προς διερεύνηση. 37

Επιτροπές και Υλοποίηση. 38

Κατακλείδα   39

 

 

 


 

 

 

Η αναδιοργάνωση  της Μέσης Εκπαίδευσης συνοπτικά

Η διευθέτηση της Μέσης εκπαίδευσης δεν απασχολεί μόνο την Ελλάδα. Παρατηρείται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες μια τάση αναδιοργάνωσης, η οποία διευρύνει τον χρόνο των εγκύκλιων σπουδών, ενώ παράλληλα ισχυροποιεί τη διαφοροποίηση (και αυτονόμηση) των δύο τελευταίων τάξεων. Η πρόταση που ακολουθεί είναι μέρος αυτής της λογικής, η οποία στα καθ’ημάς σημαίνει: Διετές νηπιαγωγείο, εξατάξιο δημοτικό, τετραετές Γυμνάσιο – συμπλήρωση της 12ετούς υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Η καθιέρωση της ψήφου στα 17, που συνδυάζει την ωριμότητα ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις του πολίτη με τη δυνατότητα επιλογών ως προς τη διαχείριση των κοινών, συμπίπτει με αυτό το σχήμα εκπαίδευσης και αποτελεί ένα σταθμό στη διαδρομή των νέων, ανοίγοντάς τους σταδιακά βασικές επιλογές σταδιοδρομίας. Τύπος και διαδρομή εκπαίδευσης, επιλογή πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και αλλαγή του τρόπου εισδοχής στα Πανεπιστήμια, κινητικότητα εντός της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.

Οι αρχές που διέπουν αυτή την αλλαγή είναι: Άνοδος του επιπέδου μόρφωσης και επιδίωξη της μεγίστης αποτελεσματικότητας του σχολείου που πολλαπλασιάζει τις ικανότητες αλλά και τον μόχθο του μαθητικού πληθυσμού, ευελιξία του συστήματος σε διαφορετικού τύπου μαθητικές συμπεριφορές, στρατηγική συμπερίληψης και όχι αποκλεισμών.

Η πρόταση που ακολουθεί είναι μέρος ενός τετράπτυχου το οποίο έχει μια συνεκτική λογική:

  1. Ριζική ανασυγκρότηση του Γυμνασίου με μετατροπή του σε τετραετές και με παράλληλη αναθεώρηση της αποστολής του και του προγράμματος σπουδών του
  2. Διετές Λύκειο και αναδιοργάνωση τόσο του γενικού όσο επίσης και του επαγγελματικού–τεχνικού Λυκείου και αναβάθμισή τους, ώστε να γίνουν ισόκυρα. Αλλαγή του χαρακτήρα τους
  3. Αλλαγή του τρόπου εισδοχής στα ΑΕΙ-ΤΕΙ και συναρμογή τους με τις μαθησιακές επιλογές εντός του γενικού και του επαγγελματικού Λυκείου

4.Κινητικότητα εντός της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και συνδυασμός ειδικεύσεων στο πτυχίο.

Η προτεινόμενη δομή για τη Μέση Εκπαίδευση

Το τετραετές Γυμνάσιο ολοκληρώνει την υποχρεωτική 12ετή κοινή εκπαίδευση. Εξασφαλίζεται επαρκής χρόνος για τις εγκύκλιες σπουδές και εγκαταλείπεται η σπειροειδής προσέγγιση στα αντικείμενα μάθησης.

Για την προτεινόμενη αλλαγή του  Λυκείου είναι εκ των ων ουκ άνευ η ταυτόχρονη αλλαγή τόσο του Γενικού  Λυκείου όσο και των ΕΠΑΛ.

Τα δυο Λύκεια (ΓΕΛ και ΕΠΑΛ) πρέπει να είναι αυτοτελείς βαθμίδες και θα καταλήγουν είτε σε Εθνικό Απολυτήριο είτε σε Πιστοποιητικό Σπουδών, τίτλοι οι οποίοι θα είναι αμφότεροι ενταγμένοι στο Εθνικό Προσοντολόγιο. Τα δύο Λύκεια θα είναι συμμετρικά οργανωμένα και θα έχουν πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Επιπροσθέτως, το ΕΠΑΛ μπορεί να συνοδεύεται από έναν πρόσθετο χρόνο (που έχει ήδη καθιερωθεί, και στον οποίο θα δίδεται πιστοποιητικό τεχνικής και επαγγελματικής επάρκειας)

  • Η προτεινόμενη αναδιοργάνωση της Μέσης Εκπαίδευσης για να είναι επιτυχής, ολοκληρωμένη και λειτουργική χρειάζεται να περιλαμβάνει και το Τεχνικό και Επαγγελματικό Λύκειο. Τώρα 75% περίπου των παιδιών κατευθύνονται στο Γενικό Λύκειο και 25% περίπου στο Τεχνικό-Επαγγελματικό. Στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες γίνεται ακριβώς το αντίστροφο. Στόχος θα πρέπει να είναι να βελτιωθεί αυτή η αναλογία. Όσο η επαγγελματική εκπαίδευση είναι χαλαρή, τόσο λιγότερο ελκυστική θα είναι. Επομένως η άνοδος του επιπέδου και η δημιουργία ενός απαιτητικού προγράμματος, με πρόσβαση στα τριτοβάθμια ιδρύματα, θα κάνει και τα επαγγελματικά Λύκεια πιο ελκυστικά. Άλλωστε, δεν έχουμε να κάνουμε με μαθητές μειωμένων προσόντων και για σχολείο δεύτερης κατηγορίας, αλλά για διαφοροποιήσεις κλίσεων και ταλέντων.
  • Για τα παιδιά που δεν θέλουν να ακολουθήσουν είτε το ΓΕΛ είτε το ΕΠΑΛ θα πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα των τεχνικών και επαγγελματικών σχολών. Άλλωστε τα παιδιά αυτά έχουν κατοχυρώσει ένα σώμα γνώσεων του πολίτη.
  • Πώς θα καθοδηγούνται τα παιδιά για να επιλέξουν τον τύπο του Λυκείου που θα πρέπει να ακολουθήσουν ή να ενθαρρυνθούν να κατευθυνθούν προς τις τεχνικές σχολές; Εξετάσεις αποκλείονται κατηγορηματικά. Σήμερα η πρακτική είναι το ξεκαθάρισμα αυτό να συμβαίνει στην πρώτη  Λυκείου. Τα παιδιά που δυσκολεύονται πηγαίνουν στα ΕΠΑΛ μαζικά μετά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν εκεί. Αυτό συμβαίνει επίσης και σε χώρες με τριετές Λύκειο. Οι συνέπειες είναι α) απώλεια χρόνου, β) αίσθημα αποτυχίας που χαρακτηρίζει το ΕΠΑΛ ως το σχολείο των αποτυχημένων. Μια λύση θα ήταν να αποκτήσουν τα παιδιά μέντορα καθηγητή, τουλάχιστον στην τελευταία τάξη, και βεβαίως η αναβάθμιση του ΕΠΑΛ που θα το κάνει εξίσου ελκυστικό με το ΓΕΛ.Η απουσία φίλτρου όμως θα είναι σε βάρος τόσο του ΓΕΛ όσο και του ΕΠΑΛ. Το πρόβλημα αυτό είναι από τα σοβαρότερα της επιχειρούμενης αναδιοργάνωσης (λεπτομερέστερα στο κεφ. Αξιολόγηση).

Οι απονεμόμενοι τίτλοι  Λυκείων

  1. Το Εθνικό Απολυτήριο το οποίο θα πιστοποιεί συγκεκριμένες δεξιότητες για τους αποφοίτους και των δύο τύπων. Προϋπόθεση για να το αποκτήσει ο μαθητής θα είναι να έχει ολοκληρώσει επιτυχώς και τα 6 μαθήματα που έχει επιλέξει, να έχει συγγράψει διπλωματική εργασία και να έχει ολοκληρώσει το πρόγραμμα Δημιουργικότητας, Εθελοντισμού και Κοινωνικής Προσφοράς. Ανάλογα με το πώς θα έχει διαμορφώσει το πρόγραμμά του ο μαθητής (μαθήματα σε υψηλό επίπεδο), το Απολυτήριο θα αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο αριθμό Εκπαιδευτικών Ακαδημαϊκών μονάδων στο Ευρωπαϊκό σύστημα πιστοποίησης προσόντων, διευκολύνοντας με τον τρόπο την κινητικότητα των αποφοίτων τόσο του Γενικού και του Επαγγελματικού Λυκείου και την πρόσβασή τους στην τριτοβάθμια εκπαίδευση τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
  2. Το Πιστοποιητικό Σπουδών. Αυτό θα το παίρνουν οι απόφοιτοι των Λυκείων που δεν θα έχουν ολοκληρώσει τις υποχρεώσεις που προβλέπει το Εθνικό απολυτήριο, είτε διότι απέτυχαν σε κάποια μαθήματα, είτε διότι δεν ολοκλήρωσαν την διπλωματική τους εργασία κλπ. Όμως, και αυτός ο τίτλος, ο οποίος θα πιστοποιεί τι ακριβώς έχει επιτύχει ο μαθητής, θα αντιστοιχεί σε ορισμένο αριθμό Ακαδημαϊκών Πιστωτικών Μονάδων του Ευρωπαϊκού συστήματος πιστοποίησης προσόντων. Με βάση το τι έχουν ολοκληρώσει, οι κάτοχοι του τίτλου θα μπορούν ακόμα και να διεκδικήσουν την εισαγωγή τους σε κάποιο τριτοβάθμιο ίδρυμα, αρκεί να ικανοποιούν τις προϋποθέσεις που αυτό θέτει για τους πρωτοετείς φοιτητές του, ενώ θα μπορούν να φοιτήσουν και σε ιδρύματα κατάρτισης και επαγγελματικής εκπαίδευσης, σε επαγγελματικά ινστιτούτα κλπ.
  • Η συνύπαρξη του Εθνικού Απολυτηρίου και παράλληλα του Πιστοποιητικού Σπουδών είναι σημαντική, τόσο για να διατηρηθεί το επίπεδο των δύο τύπων Λυκείου χωρίς εκπτώσεις, όσο και για να εμποδίσει τη σχολική διαρροή, ώστε να αποκτήσουν αντίκρισμα οι σπουδές και όσων δεν ανταποκρίθηκαν σε όλη την κλίμακα των υποχρεώσεων. Δεν ισοπεδώνει προς τα κάτω, με το χαμήλωμα των κριτηρίων, και ταυτόχρονα είναι ευέλικτο.

Ο Χαρακτήρας και η Διάρθρωση των εκπαιδευτικών μονάδων της Δευτεροβάθμιας

Το Τετραετές Γυμνάσιο

Κατά τον Άγγελο Ελεφάντη, η γενική παιδεία «[…] Είναι το κοινό ταμείο του πολιτισμού μας από το οποίο ο οιοσδήποτε πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εκταμιεύει τα αγαθά της αποθησαυρισμένης ευαισθησίας και της συσσωρευμένης γνώσης». Είναι οι γνώσεις και οι μέθοδοι παραγωγής τους, αλλά και οι ηθικές, κοινωνικές και αισθητικές αξίες, που συνθέτουν εν τέλει τον καλλιεργημένο άνθρωπό και τον καθιστούν ικανό να «[…] μπορεί να γίνεται κοινωνός της ανθρώπινης δημιουργίας και της ανθρώπινης περιπέτειας» (Α. Ελεφάντης, «Αυγή», 13.10.2006).

Η προσθήκη τέταρτου έτους σημαίνει την εξ΄ ολοκλήρου αναδιοργάνωση του προγράμματος σπουδών ανά τάξη, των γνωστικών αντικειμένων, των αναλυτικών προγραμμάτων κατά αντικείμενο κλπ. Η κατεύθυνση θα είναι να αναπτυχθούν τρόποι ολιστικής προσέγγισης της γνώσης, να οικοδομηθούν συναρμογές μεταξύ των διαφόρων γνωστικών αντικειμένων, να εισαχθούν μεθοδολογίες πλησιέστερες στη διερευνητική μάθηση και στην μελέτη αυθεντικών προβλημάτων, να αναθεωρηθεί το ακαδημαϊκό πρόγραμμα στην κατεύθυνση της μείωσης των μαθημάτων στα 9-10, με παράλληλη διεύρυνση του πεδίου στο οποίο θα απλώνονται οι γνώσεις και οι δεξιότητες των μαθητών.

Ποιο διδακτικό πλαίσιο ορίζει μια παρόμοια προοπτική;

(Ενδεικτικά προς επεξεργασία)

Μαθήματα κατά κύκλους

  • δεξιότητας λόγου, επιχειρηματολογίας (+γλωσσομάθεια)
  • καλλιέργειας, κρίσης, ευρύτητας πνεύματος
  • εφαρμογών και παρατήρησης
  • κοινωνικής ένταξης
  • μαθημάτων δράσης

Σημαντικό στοιχείο να αναπτυχθούν:

Ελεύθερες ζώνες δράσης: Προγράμματα που αναπτύσσει το σχολείο και αφορούν συλλογικές δράσεις & σχέδια δράσης (project), που θα μπορούσαν να έχουν και διεπιστημονικό προσανατολισμό (ενοποιημένοι κύκλοι μαθημάτων).

Απαραίτητο επίσης είναι τα Αναλυτικά Προγράμματα να μην προκαθορίζουν σε κάθε λεπτομέρεια την εκπαιδευτική διαδικασία αλλά να δίνουν τη δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς να συμπληρώσουν και να αναμορφώσουν το ΑΠ με σεβασμό στο πλαίσιο αρχών αλλά με βάση το συγκεκριμένο κάθε φορά εκπαιδευτικό πλαίσιο. Δηλαδή οι κατευθυντήριες γραμμές του αναλυτικού προγράμματος να αποτελούν ένα πλαίσιο το οποίο θα επιτρέπει να γίνονται επιλογές σε τοπικό επίπεδο. Μετάβαση από τα Αναλυτικά Προγράμματα στα Προγράμματα Σπουδών.

Για το περιεχόμενο των μαθημάτων και για τους τρόπους οργάνωσης του προγράμματος χρειαζόμαστε path breaking ειδικούς στο γνωστικό αντικείμενο + παιδαγωγούς με ειδίκευση στα Αναλυτικά Προγράμματα + έμπειρους και με ανοιχτό πνεύμα καθηγητές της πράξης. Συνδυασμός οραματικού στοιχείου και τεχνογνωσίας.

Το Διετές Γενικό Λύκειο

Το νέο Γενικό Λύκειο, θα είναι:

Αυτοτελές και αυτόνομο: είναι αυτοτελής εκπαιδευτική βαθμίδα, καθορίζει τη διδασκόμενη ύλη με βάση τη στοχοθεσία που η κοινωνία θέτει για τη βαθμίδα αυτή και όχι επιδιώκοντας να ικανοποιήσει τα χαρακτηριστικά της διαδικασίας επιλογής για τα πανεπιστήμια, η ολοκλήρωση των σπουδών σε αυτό πιστοποιείται με το Εθνικό Απολυτήριο, το οποίο είναι και ο μόνος τίτλος που εκδίδει το Λύκειο. Δεν υπάρχει ούτε βαθμός πρόσβασης, ούτε μηχανογραφικό, ούτε τίποτα που να “παράγει θόρυβο” στη λειτουργία του  Λυκείου ως βαθμίδα εκπαίδευσης και διαμόρφωσης ακαδημαϊκών πολιτών.

Αξιόπιστο: οι εξετάσεις για το Εθνικό Απολυτήριο διενεργούνται ενδοσχολικά, αλλά με χρήση Τράπεζας Θεμάτων (η οποία δεν υπάρχει λόγος να δαιμονοποιείται) και την ανάλογη σύγχρονη τεχνογνωσία.

(Ενδεικτικά: Τα γραπτά θα μπορούσαν να διορθώνονται με μηχανισμό αντίστοιχο με την σημερινό, ενώ σε επόμενο στάδιο θα γίνει προσπάθεια να περάσουμε σε διαγώνισμα με ερωτήσεις κλειστού τύπου που διορθώνεται αυτόματα (με σαρωτές) ή ακόμα σε διαγώνισμα που θα δίνεται on line. Τέλος, θα ήταν δυνατόν σε κάθε Λύκειο ή ομάδα  Λυκείων τα θέματα να είναι διαφορετικά, αλλά πάντα να προέρχονται από κεντρική βάση και να παράγονται με αυτόματο τρόπο και με σταθμισμένη δυσκολία, όπως συμβαίνει με το Γαλλικό bac ή στα διάφορα tests που χρησιμοποιούν τα Αμερικανικά Πανεπιστήμια. Με την προϋπόθεση της αξιοπιστίας αποκτά εκ νέου νόημα ο βαθμός του απολυτηρίου.).

Φιλικό προς τον μαθητή: θα δίνει τη δυνατότητα επιλογής μαθημάτων και επιπέδου μαθήματος, θα επιτρέπει τη διαμόρφωση του προγράμματος φοίτησης με βάση τους στόχους και τις κλίσεις του μαθητή, θα υπηρετεί την κοινωνική απαίτηση για διαπαιδαγώγηση ακαδημαϊκών πολιτών με σφαιρική πνευματική ανάπτυξη, θα εστιάζεται στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων και την καλλιέργεια της φιλομάθειας και όχι στον εγκυκλοπαιδισμό και στην μηχανιστική μετάδοση πληροφοριών και γνώσεων, θα προωθεί την εξωστρέφεια αφού θα ζητείται από τον μαθητή να συμμετέχει σε δραστηριότητες εκτός σχολείου, θα προβλέπει την παραγωγή εργασιών σε θέματα που θα επιλέγει ο μαθητής κλπ

Απελευθερωτικό για τον εκπαιδευτικό: Η δομή του  Λυκείου και το περιεχόμενο του αρχικού προγράμματος θα επιτρέπουν στον εκπαιδευτικό, είτε κατά μόνας είτε σε συνεργασία με άλλους, να δημιουργεί και να χρησιμοποιεί στη διδασκαλία του το δικό του υλικό, να χρησιμοποιήσει ελληνική και ξένη βιβλιογραφία και γενικότερα να καθοδηγήσει τους μαθητές του σε μια περισσότερο ερευνητική διαδικασία κατάκτηση της γνώσης. Μια τέτοια προσέγγιση της εκπαιδευτικής πράξης ήταν πάγιο αίτημα της εκπαιδευτικής κοινότητας.

Διαρκώς ανανεωνόμενο: Θα εμπλουτίζει τη διδασκόμενη ύλη και τη διδακτική διαδικασία διαρκώς, ώστε να προσιδιάζει στον τρόπο που λειτουργούν και σκέφτονται τα παιδιά. Συνίσταται επίσης η πρόβλεψη ενός θεσμού περιοδικού αναστοχασμού και αναπροσαρμογής της πορείας του θεσμού.

Η δομή του Γενικού  Λυκείου

 

Κάθε μαθητής και μαθήτρια θα παρακολουθεί 6 συνολικά μαθήματα, των οποίων το πρόγραμμα θα εξελίσσεται ενιαία κατά τα τελευταία δύο χρόνια του  Λυκείου. Ορισμένα από τα μαθήματα αυτά θα παρέχονται σε δύο επίπεδα (κανονικό και υψηλό). Η συγγραφή Διπλωματικής Εργασίας, η οποία θα συνυπολογίζεται στον βαθμό του εθνικού απολυτηρίου, αποτελεί το μαθησιακό μέρος των μαθημάτων, το οποίο συμπληρώνεται με πρόγραμμα Φυσικής Αγωγής και τη συμμετοχή σε προγράμματα Δημιουργικότητας, Εθελοντισμού και Κοινωνικής Προσφοράς (ΔΕΚΠ). Και οι δύο αυτές δραστηριότητες είναι πολύ σημαντικές, ώστε να μην παράγει το σχολείο προσωπικότητες μονόπλευρα στραμμένες στην ατομική επιτυχία. Δεν θα βαθμολογούνται, αλλά θα είναι προαπαιτούμενα για το Εθνικό Απολυτήριο.

  • Διπλωματική Εργασία. Στη Β’ Λυκείου οι μαθητές θα πρέπει να ολοκληρώσουν ένα εκτεταμένο δοκίμιο σε κάποιο θέμα επιλογής τους, ως διπλωματική εργασία. Οι μαθητές θα επεξεργάζονται την εργασία σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς με την καθοδήγηση και βοήθεια επιμορφωμένου καθηγητή του σχολείου. Το δοκίμιο θα αξιολογείται, συμμετέχοντας στον τελικό βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου. Η αξιολόγησή του θα γίνεται με σύστημα που να εξασφαλίζει αμεροληψία και εγκυρότητα. Για τους καθηγητές που θα παρακολουθούν διπλωματικές εργασίες των μαθητών τους θα προβλέπεται μείωση διδακτικού ωραρίου ή μοριοδότηση.
  • Το Πρόγραμμα ΔΕΚΠ. Το πρόγραμμα θα είναι εξατομικευμένο για κάθε μαθητή η μαθήτρια. Πρόκειται για ένα σύνολο εξωστρεφών δράσεων με σκοπό να παρακινήσει τους μαθητές και μαθήτριες να ασχοληθούν με δραστηριότητες συμβατές με τα ενδιαφέροντα τους και να τους ευαισθητοποιήσει σχετικά με μια σειρά από σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Το πρόγραμμα σε κάθε σχολείο θα το συντονίζει ομάδα εκπαιδευτικών, ενώ κάθε μαθητής θα διαμορφώνει το δικό του σε συνεργασία με τους συντονιστές. Στις δράσεις του προγράμματος μπορούν να περιλαμβάνονται συμμετοχές σε μαθητικούς διαγωνισμούς Ελληνικούς και διεθνείς, σε αθλητικούς αγώνες, σε αθλητικές και πολιτιστικές ομάδες του σχολείου, σε δράσεις κοινωνικής προσφοράς, οικολογικών παρεμβάσεων, στήριξης δομών του τοπικού Δήμου κλπ.

Για τη διάρθρωση του βασικού τους προγράμματος οι μαθητές του Γενικού  Λυκείου, θα παρακολουθούν υποχρεωτικά τα μαθήματα «Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία», όπου θα διαβάζουν και θα συζητούν ολοκληρωμένα έργα, και «Αγγλικά», με ανάλογο θεματικό πλουραλισμό, ενώ θα συμπληρώνουν το πρόγραμμά τους με τέσσερα μαθήματα οποία θα επιλέγουν από τέσσερις ομάδες μαθημάτων.

Ο σχεδιασμός του προγράμματος θα γίνεται τόσο με βάση τις κλίσεις, τα ενδιαφέροντα και τις δεξιότητες των παιδιών, όσο και συνεκτιμώντας την πορεία που επιθυμούν να ακολουθήσουν μετά το Λύκειο. Έτσι, για παράδειγμα, αν κάποιος θέλει να συνεχίσει τις σπουδές του σε ένα συγκεκριμένο πανεπιστημιακό τμήμα, θα πρέπει κατά την επιλογή μαθημάτων στην Α’ και τη Β’ Λυκείου να λάβει υπόψη του ποια προαπαιτούμενα θέτει το τμήμα αυτό, προκειμένου να δεχτεί κάποιον ως φοιτητή του.

Για τη διευκόλυνση των παιδιών στη διαδικασία επιλογής μαθημάτων και γενικότερα στη διαδικασία διάρθρωσης του προγράμματος που θα παρακολουθήσουν, θα θεσπιστεί ο «καθηγητής σύμβουλος» (τόσο στο Γυμνάσιο όσο και στο Λύκειο), ο οποίος θα παρακολουθεί την πορεία του μαθητή, τόσο την ακαδημαϊκή, όσο και την ατομική του, σε σχέση πάντα με την παρουσία του μέσα στο σχολείο. Καθηγητές σύμβουλοι θα γίνονται εκπαιδευτικοί της σχολικής μονάδας οι οποίοι θα έχουν παρακολουθήσει σχετικό πρόγραμμα κατάρτισης. Θα αναλαμβάνουν το συγκεκριμένο έργο ως μέρος των εξωδιδακτικών τους υποχρεώσεων, υπό την προϋπόθεση φυσικά ότι θα έχουμε επιτύχει, με κατάλληλη αναδιάρθρωση συνολικά της λειτουργίας του σχολείου, οι εκπαιδευτικοί να ασχολούνται αποκλειστικά με το εκπαιδευτικό τους έργο και όχι να απασχολούνται στη γραμματειακή υποστήριξη του σχολείου. Κάθε καθηγητής/τρια θα έχει περιορισμένο αριθμό παιδιών που θα παρακολουθεί ως σύμβουλος/μέντορας.

Τα μαθήματα που θα διδάσκονται, αλλά και οι υπόλοιπες ακαδημαϊκές δραστηριότητες στις οποίες θα συμμετέχουν οι μαθητές και οι μαθήτριες, συνδέονται όχι μόνο με συγκεκριμένα γνωστικά αντικείμενα και με ένα σώμα γνώσεων που καθορίζεται από τα αναλυτικά προγράμματα, αλλά και με ένα σύνολο δεξιοτήτων (competencies)τις οποίες και η Ευρωπαϊκή Ένωση θέτει ως στόχο για τους ακαδημαϊκούς πολίτες.

Οι Ομάδες Μαθημάτων του Γενικού  Λυκείου

Ενδεικτικά οι 4 ομάδες των επιλεγόμενων μαθημάτων, με βάση και την ευρωπαϊκή εμπειρία, θα είναι:

  • Μαθηματικά και Πληροφορική
  • Πειραματικές Επιστήμες
  • Ανθρωπιστικές/Κοινωνικές Επιστήμες
  • Πολιτισμός και Τέχνη

Όπως προαναφέρθηκε, οι μαθητές και οι μαθήτριες θα επιλεγούν ένα μάθημα που κάθε ομάδα, ενώ θα έχουν το δικαίωμα να αντικαταστήσουν το μάθημα μιας ομάδας με ένα δεύτερο μάθημα μιας από τις άλλες τρεις ομάδες, έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις πιθανές ειδικές απαιτήσεις, κάποιου πανεπιστημιακού τμήματος.

Κατά συνέπεια, ακόμα και ένας μαθητής του οποίου τα ενδιαφέροντα είναι εστιασμένα, για παράδειγμα, στις κλασσικές σπουδές, θα υποχρεωθεί να πάρει ένα μάθημα φυσικών επιστημών και ένα μάθημα Μαθηματικών, τα οποία θα λογίζονται ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΙΣΟΤΙΜΑ με τα υπόλοιπα στο Εθνικό του Απολυτήριο. Αυτός είναι και ο λόγος που θα παρέχονται μαθήματα όπως είναι η μαθηματική μεθοδολογία (θα εστιάζει στη λογική, στη μαθηματική σκέψη, και στα μαθηματικά ως εργαλείο), η Πειραματική Φυσική, η Περιβαλλοντική Επιστήμη, η Θεωρία και Μεθοδολογία της Ιστορίας, η Ιστορία της Τέχνης, τα οποία δεν θα απαιτούν ιδιαίτερες κλίσεις και υψηλού επίπεδου ειδικές δεξιότητες για να αντιμετωπιστούν.

Τα μαθήματα αυτά θα γίνει προσπάθεια να προσφέρονται όλα, αλλά επειδή αυτό δε θα μπορεί πάντοτε να γίνεται σε επίπεδο κάθε σχολικής μονάδας, θα διδάσκονται σε συγκεκριμένες χρονικές ζώνες σε κοντινά σχολεία και θα δίνεται η δυνατότητα στους μαθητές να τα παρακολουθούν σε κάποιο άλλο σχολείο, το οποίο θα ανήκει στην ίδια ομάδα σχολείων με το δικό τους. Ειδική μέριμνα θα ληφθεί για απομονωμένες περιοχές, όπου δεν υπάρχον όμορα σχολεία. Εκεί, προκειμένου να μην στερηθούν οι μαθητές τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν όποια επιλογή θέλουν, θα εφαρμοστούν σύγχρονες διαδικασίες τηλε-εκπαίδευσης, με διασύνδεση των σχολείων αυτών με άλλα σχολεία και υποστήριξη των μαθητών τους με κατάλληλες διαδικασίες.

  • Επομένως απαιτείται ο κεντρικός σχεδιασμός των διαδικασιών που θα ακολουθούνται για την υποστήριξη κάποιου απομακρυσμένου σχολείου με πρωτόκολλο τηλεκπαίδευσης.

Όλα τα μαθήματα θα προσφέρονται σε δύο επίπεδα: το βασικό και το υψηλό. Οι μαθητές θα μπορούν παρακολουθήσουν μέχρι τρία μαθήματα σευψηλό επίπεδο για τα οποία το τελικό αποτέλεσμα θα πολλαπλασιάζεται με συγκεκριμένο συντελεστή. Επίσης, τα πανεπιστημιακά τμήματα θα μπορούν ορίσουν ως προαπαιτούμενο οι υποψήφιοι να έχουν παρακολουθήσει συγκεκριμένα μαθήματα σε υψηλό επίπεδο.

Η ακριβής διάρθρωση του προγράμματος σπουδών του  Λυκείου θα αποτελέσει αντικείμενο ενδελεχούς μελέτης και διαβούλευσης. Θα υπάρχει η δυνατότητα διαρκών προσαρμογών και αναθεωρήσεων, ώστε το πρόγραμμα σπουδών και το περιεχόμενο των διδασκόμενων γνωστικών, να προσαρμόζεται δυναμικά στις επιταγές της εποχής. Ενδεικτικάεδώ παρουσιάζονται κάποιες προτάσεις συμβατές με τη συνολική λογική της πρότασης.

Α. Κοινά Υποχρεωτικά Μαθήματα

Α.1.Αγγλικά.

Το μάθημα δεν θα έχει καμία σχέση με τη φροντιστηριακή διδασκαλία των Αγγλικών ως ξένη γλώσσα η οποία οδηγεί σε κάποιο πτυχίο πιστοποίησης, αλλά θα εστιάζεται στην πολιτισμική διάσταση της γλώσσας: λογοτεχνία, δοκίμιο, θέατρο, εφημερίδες και περιοδικά, θέματα σχετικά με άλλα γνωστικά αντικείμενα θα συμπεριλαμβάνονται στο αναλυτικό πρόγραμμα. Μεγάλο μέρος του αναλυτικού προγράμματος θα συνδέεται με θέματα Πολιτισμού, Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Λειτουργίας Διεθνών και Ευρωπαϊκών Θεσμών, Περιβαλλοντικής Προστασίας κλπ

Στο βασικό επίπεδο θα παρέχεται σε ένα γλωσσικό επίπεδο Β2 στη Β’ Λυκείου και θα καταλήγει σε ένα επίπεδο Γ1 στη Γ  Λυκείου. Μάλιστα θα μπορούσε να θεσπιστεί ότι ανο βαθμός στο Εθνικό Απολυτήριο ξεπερνάει μία τιμή (60% για παράδειγμα), ο μαθητής να παίρνει αυτομάτως πιστοποιητικό γλωσσομάθειας Γ1.

Αντίστοιχα, το υψηλό επίπεδο θα αφορά μαθητές οι οποίοι ήδη από τη Β’ Λυκείου έχουν τελειώσει με το θέμα της γλωσσομάθειας των Αγγλικών, οπότε θα μελετούν κείμενα αντίστοιχης δυσκολίας.

Με βάση και τα χαρακτηριστικά των πιλοτικών προγραμμάτων σπουδών που ήδη τρέχουν στα σχολεία, θα υπάρχει η δυνατότητα επιλογής αναλυτικού περιεχομένουτου μαθήματος από τους εκπαιδευτικούς με βάση τα ειδικά ενδιαφέροντα του μαθητή, ενώ οι εξετάσεις για το εθνικό απολυτήριο, και για τα δύο επίπεδα,δεν θα έχουν τίποτα να κάνουν με συγκεκριμένες γνώσεις παρά με τη λειτουργική χρήση της γλώσσας.

Α. 2. Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία

Το μάθημα θα περιλαμβάνει σύγχρονη λογοτεχνία, ποίηση, θέατρο, δοκίμιο καιπαραγωγή γραπτού λόγου. Η θεματογραφία θα είναι σύγχρονη και συνδεδεμένη και με άλλα γνωστικά αντικείμενα όπως τα πολιτικά δικαιώματα, η ιστορία, η επιστήμη, η οικολογία κλπ. Θα παρέχεται και αυτό σε δύο επίπεδα. Οι μαθητές θα διαβάζουν και θα συζητούν ολοκληρωμένα έργα (μυθιστορήματα, δοκίμια, παραδειγματικά έργα πολιτικής επιστήμης, ιστορίας, κοινωνιολογίας κλπ). Έμφαση στην προφορική ανάπτυξη και στην επιχειρηματολογία.

  • Για το επαγγελματικό Λύκειο το μάθημα Γλώσσα-Λογοτεχνία θα μπορούσε να γίνει Κινηματογράφος-Οπτικοακουστική Εκπαίδευση, Πληροφορική.

Β. Ομάδες Μαθημάτων Επιλογής

Β1 Ομάδα: Μαθηματικά και Πληροφορική.

Η Ομάδα περιλαμβάνει μαθήματα όπως Μαθηματικά, Εφαρμοσμένες μαθηματικές μέθοδοι, Πληροφορική και Προγραμματισμός, Λογική, Προτασιακός Λογισμός κλπ

Β2 Ομάδα: Πειραματικές επιστήμες.

Η Ομάδα περιλαμβάνει μαθήματα όπως Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Περιβαλλοντική επιστήμη, Φυσική Ιστορία, κλπ. Τα τρία πρώτα σε δύο επίπεδα τα άλλα μόνο στο βασικό επίπεδο

Β3 Ομάδα: Ανθρωπιστικέςκαι Κοινωνικές Επιστήμες.

Η Ομάδα περιλαμβάνει μαθήματα όπως Αρχαία Ελληνικά, Λατινικά, Ιστορία, Ιστορική θεωρία και μεθοδολογία, Φιλοσοφία και Ηθική, Οικονομικά, Ανθρωπογεωγραφία, Πολιτική Οικονομία κλπ.

4η Ομάδα: Τέχνη και Πολιτισμός.

Η Ομάδα περιλαμβάνει μαθήματα όπως Σχέδιο, Ζωγραφική, Ιστορία Τέχνης, Κινηματογράφος, Μουσική, δεύτερη Ξένη γλώσσα, Μουσικολογία, Φωτογραφία κλπ.

Ωρολόγιο Πρόγραμμα Γενικού  Λυκείου

Το εβδομαδιαίο ωρολόγιο πρόγραμμα του Γενικού  Λυκείου θα διαρκεί 32 ώρες οι οποίες θα κατανέμονται ως εξής:

  • 27 ώρες η διδασκαλία των μαθημάτων,
  • 3 ώρες Φυσική Αγωγή
  • 2 ώρες μελέτη στο σχολείο, κατά τις οποίες ο μαθητής θα προετοιμάζει τη διπλωματική του εργασία ή εργασία που του έχει ανατεθεί για κάποιο μάθημα, ή θα συνεργάζεται με τον ατομικό του σύμβουλο, ή θα λύνει απορίες με κάποιον διαθέσιμο εκπαιδευτικό.

ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ (κοινό και για τις δύο τάξεις)

ΜΑΘΗΜΑ ΩΡΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία 4 Το περιεχόμενο και των δύο μαθημάτων θα συνδέεται με τον πολιτισμό, την οικολογία και το περιβάλλον, τα πολιτικά δικαιώματα, την πολιτική ηθική, τα σύγχρονα κοινωνικά ζητήματα κλπ
Αγγλικά 3
Μελέτη/Εκτεταμένο δοκίμιο 2
Φυσική Αγωγή 3 Συνδέεται και με χρήση χώρων άθλησης εκτός σχολείου
ΟΜΑΔΑ 1 Μαθηματικά Υψηλού επιπέδου, Μαθηματικά Μέσου επιπέδου, Εφαρμοσμένες μαθηματικές μέθοδοι, Πληροφορική και Προγραμματισμός κλπ. 5 Οι μαθητές επιλέγουν ένα μάθημα από κάθε ομάδα. Τους παρέχεται η δυνατότητα να μην επιλέξουν κανένα μάθημα από την 4η ομάδα και αντ’ αυτού να επιλέξουν ένα δεύτερο μάθημα από μία από τις άλλες τρεις. Αυτό γίνεται διότι είναι πιθανόν κάποιο πανεπιστημιακό τμήμα να απαιτεί οι υποψήφιοι φοιτητές του να έχουν πάρει (για παράδειγμα) και Φυσική και Χημεία, ή κάποιος υποψήφιος για Τμήμα Ιστορίας να πάρει και Ιστορία υψηλού επιπέδου και Αρχαία Ελληνικά.
ΟΜΑΔΑ 2 Φυσική (πιθανόν σε δύο επίπεδα), Χημεία, Βιολογία, Περιβαλλοντική επιστήμη, Φυσική Ιστορία κλπ.
ΟΜΑΔΑ 3 Αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, Ιστορία, Ιστορικά Θέματα, Φιλοσοφία και Ηθική, Οικονομικά, Ανθρωπογεωγραφία, Πολιτική Οικονομία κλπ
ΟΜΑΔΑ 4 Σχέδιο, Ιστορία Τέχνης, Κινηματογράφος, Μουσική, Δεύτερη Ξένη γλώσσα κλπ
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ και ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ.

Το νέο Επαγγελματικό Λύκειο

Τη στιγμή αυτή, η κυρίαρχη γνώμη για τα ΕΠΑΛ είναι ότι έχουν αποτύχει ως σχολεία και ότι είναι κατάλληλα μόνο για τους αδύναμους μαθητές που καταλαμβάνουν χαμηλές θέσεις στην παραγωγική διαδικασία.Οι λόγοι γι’ αυτό είναι πολλοί και εκφράζουν περισσότερο κατεστημένα στερεότυπα παρά πραγματικότητες. Η συμμετοχή πολύ καλών μαθητών που προέρχονται από μεταναστευτικές ομάδες και επομένως είναι απαλλαγμένοι από τα ελληνικά στερεότυπα δείχνει τη δυναμική των ΕΠΑΛ.

Θα πρέπει όμως να είμαστε κατηγορηματικοί: οποιαδήποτε απόπειρα μεταρρύθμισης στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση κι αν γίνει θα αποτύχει αν δεν αναβαθμίσει την επαγγελματική εκπαίδευση, τόσο δραστικά μάλιστα, ώστε να αλλάξουμε ριζικά την αναλογία των μαθητών που επιλέγουν το Γενικό Λύκειο και των μαθητών που επιλέγουν τα ΕΠΑΛ. Στην Ευρώπη αυτή η σχέση είναι περίπου3 προς 7, ενώ στην Ελλάδα είναι (αν συνυπολογίσουμε και τη σχολική εγκατάλειψη η οποία είναι πολύ μεγαλύτερη στα ΕΠΑΛ σε σχέση με τα ΓΕΛ), της τάξης του 8 προς 2.

Η ουσιαστική αναβάθμιση της Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης θα μπορούσε να συνεισφέρει σημαντικά στην αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων και στην ενίσχυση της Ελληνικής Οικονομίας. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια, ώστε να την επιλέγουν ικανότεροι μαθητές, οι οποίοι θα επιλέγουν το ΕΠΑΛ όχι από αδυναμία αλλά από επιλογή, διότι τα προγράμματα σπουδών θα είναι ελκυστικά, η εκπαιδευτική πράξη θα είναι αναβαθμισμένη, θα τους προσφέρεται τόσο ακαδημαϊκή όσο και επαγγελματική διέξοδος κλπ. Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να κινητοποιήσουν τις δυνάμεις τους, να στηρίξουν ουσιαστικά με το έργο τους τα σχολεία αυτά και να κάνουν ότι μπορούν προκειμένου οι μαθητές τους να απολαύσουν τις βέλτιστες εκπαιδευτικές υπηρεσίες. Φυσικά όλων αυτών θα πρέπει να προηγηθούν οι αναγκαίες ενέργειες της πολιτείας, ώστε ειδικά στα ΕΠΑΛ να διατεθούν οι αναγκαίοι πόροι για αναβάθμιση κτιρίων, εξοπλισμού και υποδομών, αναμόρφωση προγραμμάτων σπουδών όπου αυτό είναι απαραίτητο, εκσυγχρονισμό γνωστικών αντικειμένων με κριτήριο όχι να βολευτούν δεκάδες ειδικότητες που έχουν παρεισφρήσει σε αυτά, αλλά τα σχολεία να απαντήσουν ουσιαστικά στις προκλήσεις της εποχής.

Η Δομή του Επαγγελματικού Τεχνολογικού Λυκείου

Για την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου οι απόφοιτοι του Επαγγελματικού  Λυκείου θα συμμετέχουν σε διαδικασίες αντίστοιχες με αυτές των Γενικών  Λυκείων. Θα παρακολουθούν συνολικά 6 μαθήματα, εκ των οποίων τα 2 θα είναι υποχρεωτικά για όλους και τα 4 θα επιλέγονται από αντίστοιχες ομάδες μαθημάτων που θα είναι καθορισμένες για κάθε τομέα.

Τα υποχρεωτικά θα είναι τα Αγγλικά και οι Σπουδές Πολιτισμού (cultural studies) με έμφαση στον οπτικοακουστικό πολιτισμό (κινηματογράφος, θέατρο, μουσική) .

Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους στο ΕΠΑΛ οι μαθητές και οι μαθήτριες θα μπορούν να αποκτήσουν τόσο Εθνικό Απολυτήριο, ισότιμο με αυτό του ΓΕΛ, όσο και Πτυχίο Ειδικότητας, με βάση τα προβλεπόμενα από το προσοντολόγιο.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι στην Α’ και Β’  Λυκείου θα παρακολουθούν πρόγραμμα αντίστοιχο με αυτό του ΓΕΛ, ενώ θα υπάρχειη δυνατότητα να παρακολουθήσουν και ένα επί πλέον έτος ειδίκευσης και μαθητείας (3ο έτος) [το οποίο έχει άλλωστε καθιερωθεί].

Οι μαθητές των ΕΠΑΛ θα καλούνται, κατ’ αναλογία με τους μαθητής των ΓΕΛ, να συγγράψουν διπλωματική εργασία (ή να υλοποιήσουν κάποιο αντίστοιχο project) και να ολοκληρώσουν το πρόγραμμα Δημιουργικότητας Εθελοντισμού και Κοινωνικής Προσφοράς, προκειμένου να αποκτήσουν το Εθνικό Απολυτήριο.

Θα έχουν πρόσβαση σε ΑΕΙ καιΤΕΙ ακριβώς με την ίδια διαδικασία που θα έχουν και οι απόφοιτοι Γενικού  Λυκείου. Από τη στιγμή που κάθε τμήμα θα ορίζει με ποια κριτήρια θα επιλέγει πρωτοετείς φοιτητές, είναι προφανές ότι οι απαιτήσεις πολλών τμημάτων θα μπορούν να ικανοποιηθούν από αποφοίτους ΕΠΑΛ. Ορισμένα τμήματα ΑΕΙ και ΤΕΙ θα στραφούν κυρίως προς αποφοίτους του ΕΠΑΛ όχι μόνο λόγω συνάφειας και εργαστηριακής εμπειρίας,αλλά επίσης για να βελτιώσουν το επίπεδο των υποψηφίων τους.

Τέλος, προκειμένου να ικανοποιηθεί η ανάγκη να προσφερθεί διέξοδος σε μαθητές και μαθήτριες που δεν επιθυμούν μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους στο Γυμνάσιο να παρακολουθήσουν κάποιο Λύκειο, θα λειτουργούν επαγγελματικές σχολές(ΕΠΑΣ).

Οι Ομάδες Μαθημάτων του Επαγγελματικού  Λυκείου

(Προς ανάπτυξη και εξειδίκευση)

Στα ΕΠΑΛ οι ομάδες μαθημάτων συνδέονται άρρηκτα με την επιλογή τομέα, διαδικασία η οποία θα ολοκληρώνεται στην αρχή της Α’ τάξης. Με βάση τη σημερινή εικόνα οι τομείς είναι

Μηχανολογίας  Οχημάτων  Ηλεκτρολογίας  Δομικών έργων  Εφαρμοσμένων Τεχνών  Ηλεκτρονικής  Υγείας και Πρόνοιας Γεωπονίας και Τροφίμων  Πληροφορικής  Οικονομικών και διοικητικών Υπηρεσιών  Ναυτικού Πλοιάρχων και  Ναυτικού Μηχανικών

(Κατ’ αναλογία του ΓΕΛ θα πρέπει να συμπτυχτούν οι τομείς αυτοί σε τρεις ή τέσσερις κύκλους και να προστεθεί ο κύκλος της Τέχνης-Πολιτισμός, κατ’ αναλογία του ΓΕΛ )

 

Ωρολόγιο Πρόγραμμα ΕΠΑΛ

Το πρόγραμμα διδασκαλίας, κατ’ αναλογία με το ΓΕΛ, περιλαμβάνει

  • 27 ώρες διδασκαλίας των μαθημάτων (3ώρες Αγγλικά, 4 ώρες το δεύτερο υποχρεωτικό και 20 ώρες τα επιλεγόμενα)
  • 3 ώρες Φυσική Αγωγή
  • 2 ώρες η ενασχόληση με την διπλωματική εργασία ή το αντίστοιχο project που θα έχει επιλέξει ο μαθητής.

 

Διαδικασίες Αξιολόγησης

Προφανές είναι ότι οι διαδικασίες αξιολόγησης των μαθητών σε μία βαθμίδα εκπαίδευσης αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της βαθμίδας και συνδέονται άμεσα με τις διδακτικές προσεγγίσεις, την εκπαιδευτική στοχοθεσία και το περιεχόμενο σπουδών.

 

Η αξιολόγηση στο Τετραετές Γυμνάσιο

Η διαδικασία αξιολόγησης στο Γυμνάσιο θα είναι συμβατή με όλο το ακαδημαϊκό πρόγραμμα που θα αναπτυχθεί. Το Γυμνάσιο αποτελεί μεν τμήμα της Υποχρεωτικής Εκπαίδευσης, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να υπάρχει διαδικασία αξιολόγησης σε κάθε τάξη. Η προαγωγή των μαθητών από τη μια τάξη στην άλλη θα γίνεται υπό προϋποθέσεις, συνεκτιμώντας τόσο την προφορική επίδοση των μαθητών κατά τη διάρκεια της χρονιάς όσο και γραπτές ανακεφαλαιωτικές εξετάσεις.

Ένα σημαντικό θέμα προς διερεύνηση είναι κατά πόσον με την ολοκλήρωση των σπουδών στο τετρατάξιο Γυμνάσιο οι μαθητές θα δικαιούνται αυτομάτως να εγγράφονται σε κάποιο Λύκειο ή θα ακολουθείται κάποια διαδικασία επιλογής.

Το ερώτημα είναι δύσκολο, διότι μια διαδικασία επιλογής είναι πιθανόν να οδηγήσει σε φαινόμενα αντίστοιχα με αυτά που παρατηρούμε σήμερα με τις εισαγωγικές στα πανεπιστήμια, ενώ από την άλλη μεριά, εάν η μετάβαση γίνεται χωρίς κανένα κριτήριο επιλογής, μαθητές οι οποίοι στην πράξη δεν θα μπορούν ή δεν θα θέλουν να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα των  Λυκείων, θα εγκλωβίζονται σε αυτά, οδηγώντας τα τελικά σε υποβάθμιση.

Η πλέον δόκιμη λύση μοιάζει να είναι η οργάνωση της καταληκτικής τάξης του Γυμνασίου (Τετάρτη) με χρήση τράπεζας θεμάτων, χωρίς πανελλαδικές τελικές εξετάσεις μεν, αλλά με θέματα που θα προκύπτουν από την τράπεζα. Παράλληλα θα θεσπιστεί ένα πλέγμα κριτηρίων για την επιλογή σε ένα από τα δύο Λύκεια. Στα κριτήρια θα συμπεριλαμβάνονται και τα αποτελέσματα των γραπτών εξετάσεων στα μαθήματα και η αξιολόγηση που έχει κάνει ο εκπαιδευτικός αλλά ακόμα και έκθεση περιγραφικής αξιολόγησης από κάποιους από τους εκπαιδευτικούς του σχολείου. Θα πρέπει να είναι πάντως η κλίση και όχι η αξιολόγηση το μόνο κριτήριο που θα οδηγεί στο Επαγγελματικό Λύκειο, διότι αυτό θα σημαίνει ότι οι κακοί θα πηγαίνουν εκεί και οι καλοί στο άλλο.

Σε κάθε περίπτωση σημαντικό ρόλο θα πρέπει να έχει ο Μέντορας καθηγητής, ο οποίος θα αποτελέσει έναν νέο πολύ σημαντικό θεσμό για τα σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Κανείς μαθητής/τρια χωρίς Μέντορα Καθηγητή/τρια. Ο θεσμός του Μέντορα καθηγητή θα δώσει μια νέα ποιότητα στο σχολείο.

Τέλος, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι για τους μαθητές που είτε δε θα μπορέσουν είτε δε θα θελήσουν να συνεχίσουν στο Λύκειο, θα υπάρχει η κατάλληλη δομή για να συνεχίσουν την κατάρτισή τους για άλλα δύο χρόνια (Τεχνική Σχολή ΕΠΑΣ)

Γενικό Λύκειο

Όπως έχουμε αναφέρει, οι απόφοιτοι των  Λυκείων θα μπορούν είτε να πάρουν τίτλο Εθνικού Απολυτηρίου, είτε, σε περίπτωση που δεν έχουν ολοκληρώσει πλήρως όσα προβλέπονται για αυτό, το Πιστοποιητικό Σπουδών. Η αξιολόγηση δεν γίνεται μόνο με γραπτές εξετάσεις, αντιθέτως έχει ολιστικό χαρακτήρα, μεγάλο μέρος της ευθύνης περνάει στον εκπαιδευτικό του σχολείου, όπως άλλωστε το επιβάλει ο ρόλος του, συνυπολογίζει όλη την πορεία του μαθητή ή της μαθήτριας στο σχολείο, αντλεί στοιχεία από τη συνολική σχολική ζωή του παιδιού.

Για να αποκτηθεί το Εθνικό Απολυτήριο απαιτείται η συγγραφή διπλωματικής εργασίας καθώς και η ολοκλήρωση του προγράμματος Δημιουργικότητας, Εθελοντισμού και Κοινωνικής Προσφοράς. Στην αξιολόγηση του μαθητή σημαντικό ρόλο παίζει η επιλογή του να παρακολουθήσει κάποια μαθήματα στο υψηλό επίπεδο, αφού ο τελικός βαθμός για αυτά θα πολλαπλασιάζεται επί κάποιο συντελεστή, αυξάνοντας με τον τρόπο τον τελικό βαθμό του Τίτλου Αποφοίτησης

Οι μαθητές των  Λυκείων στο τέλος της Β’  Λυκείου συμμετέχουν σε γραπτές εξετάσεις με τις οποίες ολοκληρώνονται οι δευτεροβάθμιες σπουδές τους και αποκτούν το σχετικό καταληκτικό τίτλο. Στο τέλος Α’ Λυκείου οι μαθητές συμμετέχουν σε γραπτές ανακεφαλαιωτικές εξετάσεις, οι οποίες έχουν στόχο να τους ανατροφοδοτήσουν και να τους καθοδηγήσουν σχετικά με την πορεία τους.

Τα θέματα των εξετάσεων της Α’ Λυκείου θα ορίζονται κατά ένα μέρος από τους διδάσκοντες και κατά ένα μέρος θα αντλούνται από τράπεζα θεμάτων, ενώ ο βαθμός θα συμμετέχει ως στοιχείο του προφορικού βαθμού, ο οποίος θα συμμετέχει στη διαμόρφωση της τελικής επίδοσης σε κάθε μάθημα. Δεν υπάρχει διαδικασία απόρριψης ούτε μετεξεταστέοι.

Η ύλη για τις τελικές εξετάσεις του Εθνικού Απολυτηρίου είναι αυτή της τελευταίας τάξης του  Λυκείου (Β’ ΤΑΞΗ), αλλά θεωρείται ότι ο μαθητής γνωρίζει και αυτά που διδάχτηκε κατά την προηγούμενη τάξη (Α’ ΤΑΞΗ) (δηλαδή δε θα ζητηθεί, για παράδειγμα, η περιγραφή ενός φαινομένου που διδάχτηκε στην Α’ Λυκείου, αλλά οι τύποι, τα μεγέθη και οι βασικές έννοιες θεωρούνται γνωστά και μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την απάντηση κάποιου θέματος).

Τα θέματα, αρχικά τουλάχιστον και ως μεταβατική φάση, θα ορίζονται από μία κεντρική επιτροπή εξετάσεων για όλη την Ελλάδα, για να διασφαλιστεί το αδιάβλητο των αποτελεσμάτων. Στα επόμενα χρόνια θα είναι εφικτό να είναι διαφοροποιημένα για κάθε σχολείο ή περιφέρεια, με διασφάλιση φυσικά του αδιάβλητου και της στάθμισής τους. Αυτό θα γίνεται με χρήση κεντρικής τράπεζας θεμάτων και αλγορίθμου για την παραγωγή των διαγωνισμάτων. Η τράπεζα θεμάτων θα εμπλουτίζεται διαρκώς με θέματα που θα κατατίθενται από όλους τους διδάσκοντες στην Ελλάδα και θα είναι υπό την παρακολούθηση της Κεντρικής Επιτροπής Εξετάσεων, με τη βοήθεια κατάλληλου λογισμικού (ταξινόμηση κατά θέμα, συγγραφέα, δυσκολία, λέξεις κλειδιά, έλεγχο μοναδικότητας, έλεγχο πνευματικών δικαιωμάτων κλπ). Ο στόχος θα είναι σε κάθε γνωστικό αντικείμενο να υπάρχουν εκατοντάδες θέματα, τα οποία διαρκώς θα ανανεώνονται. Ας σημειωθεί ότι, στη συντριπτική πλειοψηφία των περιπτώσεων άλλων χωρών, οι εξετάσεις, όσο σημαντικές και κρίσιμες και αν είναι, δεν διεξάγονται σε κοινά θέματα για όλους τους εξεταζόμενους την ίδια χρονική στιγμή, αλλά σε θέματα διαφορετικά κατά εξεταστικό κέντρο και ενίοτε και κατά εξεταζόμενο. Η στάθμιση δυσκολίας και το αδιάβλητο διασφαλίζονται με χρήση λογισμικού, ενώ η τάση είναι σε μεγάλο βαθμό η αξιολόγηση να γίνεται με ερωτήσεις κλειστού τύπου (κυρίως πολλαπλής επιλογής), ώστε να εξασφαλίζεται η τάχιστη, ακριβής και χαμηλού κόστους αξιολόγηση των διαγωνισμάτων. (SAT, GCE, GMAT, GRE, TOEFL κλπ).

Όπως αναφέρθηκε, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η απάθεια και η αδιαφορία με την οποία οι μαθητές έχουν «εκπαιδευτεί» να αντιμετωπίζουν ό,τι «δεν μετράει» (δηλαδή ό,τι δεν προσμετράται άμεσα στα μόρια εισαγωγής στο πανεπιστήμιο), στην τελική επίδοση του μαθήματος θα συνυπολογίζονται όλες οι δραστηριότητες στις οποίες συμμετείχαν οι μαθητές κατά τη διάρκεια της διετούς φοίτησης στο Λύκειο. Ο τελικός βαθμός κάθε μαθήματος θα προκύπτει ως ο μέσος όρος του διπλάσιου του γραπτού βαθμού του διαγωνίσματος της Β’  Λυκείου και του βαθμού της προφορικής επίδοσης, υπό την προϋπόθεση ότι αυτός δε θα αποκλίνει περισσότερο από 3 μονάδες από τον τελικό γραπτό βαθμό (με άριστα το 20). (Ο αλγόριθμος αυτός είναι φυσικά υπό συζήτηση)

Ο βαθμός προφορικής επίδοσης θα προκύπτει ως μέσος όρος των εξής τριών βαθμών:

Α. Του ΜΟ των προφορικών βαθμών των 4 τετραμήνων (2 στην Α’ και 2 στη Β’ Λυκείου)

Β. ΤουΜΟ των γραπτών εργασιών που θα ζητούνται σε κάθε μάθημα. Αυτές οι εργασίες

  • θα είναι τουλάχιστον 2 (μία σε κάθε τάξη)
  • τα θέματα τους θα προκύπτουν από λίστα προτεινομένων θεμάτων, πιθανόν με την εμπλοκή και του ΙΕΠ, και του συστήματος των σχολικών συμβούλων και γενικότερα της επαγγελματικής καθοδήγησης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών,
  • η αξιολόγησή τους θα γίνεται ενδοσχολικά

Από κάθε σχολείο θα ζητείται ορισμένος αριθμός κεντρικά προς επαναξιολόγηση με στόχο τη διαμόρφωση σιγά σιγά κοινής αντίληψης μεταξύ εκπαιδευτικών ίδιων ειδικοτήτων για την αξιολόγηση σε κάθε αντικείμενο. Η διαδικασία αυτή θα έχει τα χαρακτηριστικά peertraining (επιμόρφωση ομοτέχνων) και θα δίνει υλικό για τις ανάγκες επιμόρφωσης κάθε εκπαιδευτικού σε ζητήματα αξιολόγησης και τελικά διδασκαλίας.

Γ. Του βαθμού της γραπτής δοκιμασία στο τέλος της Α’  Λυκείου.

Με βάση όλα αυτά η τελική επίδοση σε κάθε μάθημα θα προκύπτει ως εξής:

Τελικός Βαθμός Μαθήματος =[2.a +(b+c+d)/3]/3 όπου

a: ο γραπτός βαθμός της Β   Λυκείου

b: ο μέσος όρος των προφορικών βαθμών των 4 τετραμήνων

c: ο μέσος όρος των 2 γραπτών εργασιών κατά μάθημα

d: ο γραπτός βαθμός στο τέλος της Α’ Λυκείου

Ο τελικός βαθμός των μαθημάτων που έχει πάρει ο μαθητής σε υψηλό επίπεδο πολλαπλασιάζεται επί έναν συντελεστή.

Στο βαθμό του Εθνικού Απολυτηρίου (και των δύο   Λυκείων) προσμετράται με σημαντικό ποσοστό (της τάξης του 10-15%) η επίδοση στη διπλωματική εργασία την οποία συγγράφουν οι μαθητές. Αυτή παρακολουθείται ενδοσχολικά από εκπαιδευτικούς του σχολείου, βαθμολογείται δε με δύο βαθμούς, έναν από εκπαιδευτικό του σχολείου και έναν από εκπαιδευτικό άλλου σχολείου. Ακόμα θα μπορούσε η αξιολόγηση να γίνει από 2 εκπαιδευτικούς εκτός σχολείου. Οι εργασίες που έχει παρακολουθήσει ένας καθηγητής προσμετρούνται στα προσόντα του.

Τέλος, για να φτάσει στην ολοκλήρωση του   Λυκείου. ο μαθητής θα πρέπει να έχει συμπληρώσει ως προαπαιτούμενο το πρόγραμμα ΔΕΚΠ.

Τεχνικό και Επαγγελματικό Λύκειο

Η αξιολόγηση στο ΕΠΑΛ θα ακολουθεί το ίδιο ακριβώς πλαίσιο με το Γενικό Λύκειο. Η διαδικασία απόκτησης του Εθνικού Απολυτηρίου θα είναι αντίστοιχη, ενώ θα υπάρχει και Πιστοποιητικό Σπουδών. Το Πτυχίο Ειδικότητας θα είναι αποτέλεσμα ενός τρίτου χρόνου σπουδών.

Υπάρχουν πολλά θέματα αξιολόγησης στα ΕΠΑΛ, όπως η χρήση εναλλακτικών μορφών αντί για τα γραπτά διαγωνίσματα, η αντικατάσταση της διπλωματικής από κάποιο άλλο project, η αξιολόγηση των εργαστηρίων και η σχέση της με την αξιολόγησης της θεωρίας κλπ. .

(Χρειάζεται να συμπληρωθεί, κατ’ αντιστοιχία, αλλά με τις ιδιαιτερότητες αυτού του   Λυκείου)

Πρόσβαση στα Πανεπιστήμια

Τα Λύκεια (Γενικό και Επαγγελματικό) αυτονομούνται πλήρως από τη διαδικασία επιλογής για τα τριτοβάθμια ιδρύματα. Οι τίτλοι σπουδών που παίρνουν οι μαθητές πιστοποιούν την επίδοσή τους στη συγκεκριμένη βαθμίδα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, μοριοδοτούνται με συγκεκριμένο τρόπο στο Εθνικό Προσοντολόγιο και διασφαλίζουν συγκεκριμένα δικαιώματα στους απόφοιτους, είτε ως προς τη συνέχιση της ακαδημαϊκής τους πορείας στην Ελλάδα ή στο Εξωτερικό είτε ως προς την αγορά εργασίας..

Τα τριτοβάθμια Ιδρύματα θα προκηρύσσουν τις θέσεις για τους πρωτοετείς και για την επιλογή φοιτητών θα χρησιμοποιούν ποικίλα κριτήρια. Υποχρεωτικό θα είναι κατά 80% τουλάχιστον η μοριοδότηση των υποψηφίων να στηρίζεται στην πρόοδο των υποψήφιων προς την απόκτηση του Εθνικού Απολυτηρίου. Το υπόλοιπο 20% θα μπορεί να συναποτελείται από την πριμοδότηση της επιλογής του υποψηφίου, της γλωσσομάθειας ή άλλων στοιχείων. Φυσικά τα ποσοστά αυτά είναι ενδεικτικά και θα μπορούσαν να εξαρτώνται από τις αποφάσεις των ίδιων των πανεπιστημίων. Λ.χ. σχολές υψηλής ζήτησης μπορούν να μοριοδοτούν κατά 99% το περιεχόμενο του Εθνικού Απολυτηρίου, ενώ περιφερειακά πανεπιστήμια και σχολές χαμηλής ζήτησης να επιδιώκουν ενίσχυση της πριμοδότησης της επιλογής (λεπτομερέστερα βλ. παρακάτω).

Ενδεχομένως επίσης, τα πρώτα χρόνια, για τα τμήματα που θα μπορούν να πάρουν υποψήφιους από ΕΠΑΛ να χρειαστεί ποσόστωση, ώστε το επαγγελματικό Λύκειο να σταθεί στα πόδια του. Επίσης, τα ίδια τα τμήματα θα ορίζουν και αν δέχονται υποψήφιους που δεν έχουν πάρει Εθνικό Απολυτήριο αλλά έχουν αποκτήσει Πιστοποιητικό Σπουδών καθώς και τι πρέπει να περιλαμβάνει το πιστοποιητικό αυτό

Τέλος, το κάθε τμήμα θα ορίζει αν απαιτείται οι υποψήφιοι να έχουν παρακολουθήσει κάποια μαθήματα σε υψηλό επίπεδο, αν απαιτείται ένας ελάχιστος βαθμός σε κάποιο μάθημα ή ακόμα και συνολικά στο Εθνικό Απολυτήριο. Όλες αυτές οι αποφάσεις θα τελούν υπό την έγκριση της διοίκησης του Πανεπιστημίου και της όποιας αρχής προβλέπεται κατά νόμο να εποπτεύει τα Πανεπιστήμια.

Με βάση όλα αυτά, ο μαθητής, τόσο όταν επιλέξει σε ποιο Λύκειο θα φοιτήσει, όσο και όταν θα κάνει τις επιλογές μαθημάτων για να διαμορφώσει το ατομικό του πρόγραμμα, θα συνεκτιμά τι προτείνουν ή τι απαιτούν τα πανεπιστημιακά τμήματα στα οποία θα ήθελε να φοιτήσει (αν θέλει). Οι επιλογές των μαθημάτων θα τον βοηθήσουν και θα τον κάνουν περισσότερο υπεύθυνο για τις επιλογές του μετά το Λύκειο.

Κάθε τμήμα θα μπορεί να προσδιορίζει όπως κρίνει την προέλευση του υπόλοιπου 20% των μορίων αξιολόγησης των υποψηφίων: με ειδικές εξετάσεις, συνέντευξη, portfolio, επιδόσεις σε αγωνίσματα (ΤΕΦΑΑ, Στρατιωτικές σχολές), εξετάσεις σε ξένη γλώσσα (Ξενόγλωσσες φιλολογίες), επιδόσεις σε καθαρά εργαστηριακά μαθήματα κλπ. Ακόμα μπορεί να το προσδιορίζει και πάλι μέσα από τη διαδικασία φοίτησης στο Λύκειο. Η όλη διαδικασία ως προς το αδιάβλητο θα είναι υπό τον έλεγχο των οργάνων του Πανεπιστημίου αλλά και του Υπουργείου Παιδείας.

Με τον τρόπο αυτόν τα διάφορα προγράμματα Λυκείου που μπορεί να σχεδιάσει κάθε μαθητής διαφοροποιούνται μεταξύ τους, αφού άλλα μαθήματα θα απαιτεί το ένα τμήμα και άλλα το άλλο. Αναμένεται λοιπόν νααποφορτιστεί η ζήτηση για συγκεκριμένα ΑΕΙ και να υπάρξει μια πιο ορθολογική κατανομή των υποψηφίων πολύ πιο κοντά στις κλίσεις και στις προτιμήσεις τους. Αφετέρου τα ΑΕΙ θα αποκτήσουν το προφίλ των υποψηφίων που ταιριάζει στα τμήματα τους.

 

Οφέλη του προτεινόμενου συστήματος

Ριζική αναμόρφωση του Γυμνασίου

Η δημιουργία του τετραετούς Γυμνασίου είναι μία πολύ σύνθετη πράξη. Εκτός του ότι απαιτεί ριζική αναθεώρηση της διαχείρισης της Σχολικής Στέγης με μετακινήσεις και συγχωνεύσεις σχολείων, εκτεταμένες επισκευές και κτιριακές παρεμβάσεις, αλλαγές στη στελέχωση με διευθυντές και υποδιευθυντές, μετακινήσεις προσωπικού, απαιτεί στην ουσία νέα σχεδίαση του προγράμματος σπουδών του Γυμνασίου αλλά και των αναλυτικών προγραμμάτων πολλών γνωστικών αντικειμένων,

Αυτή η αλλαγή θα αποτελέσει ιδανική ευκαιρία να αναμορφώσουμε το Γυμνάσιο μειώνοντας τα γνωστικά αντικείμενα, δημιουργώντας διαθεματικές συναρμογές μεταξύ μαθημάτων, εισάγοντας σύγχρονες διδακτικές προσεγγίσεις στην κατεύθυνση της διερευνητικής μάθησης, εισάγοντας τη λογική των επιλογών στο Γυμνάσιο, αναθεωρώντας την πολιτική μας σχετικά με την υποστήριξη της εκπαιδευτικής πράξης από τις νέες τεχνολογίες κλπ.

Επίσης, θα αποτελέσει ιδανική ευκαιρία για να εισαχθούν θεσμικές καινοτομίες όπως η περιγραφική αξιολόγηση, ο καθηγητής ατομικός σύμβουλος, το portfolio μαθητή, ο φάκελος μαθήματος με υλικό που θα εμπλουτίζεται δυναμικά κλπ

Τέλος, το τετραετές Γυμνάσιο με καταληκτική τάξη αποτελούμενη από παιδιά ηλικίας, 16 ετών τα οποία μάλιστα σε λίγα χρόνια θα έχουν και πλήρη πολιτικά δικαιώματα, θα επιτρέψει να εισαχθούν στην υποχρεωτική εκπαίδευση, δηλαδή στο σώμα γνώσεων και δεξιοτήτων που, ως κοινωνία, θεωρούμε απαραίτητο να κατέχει κάθε πολίτης, θέματα και δεξιότητες που μέχρι τώρα έμεναν εκτός Γυμνασίου λόγω τη μικρής ηλικίας των μαθητών

  • Προπαντός στο Γυμνάσιο πρέπει να εισαχθεί η μεθοδολογία της εργασίας. Πώς επιλέγω την ιδέα, πώς σχεδιάζω τα βήματα, πώς συλλέγω την πληροφορία, πώς την οργανώνω, τη χειρίζομαι και την αξιοποιώ, πώς συγκροτώ το τελικό σχέδιο, πώς το εκτελώ, πώς το θέτω σε κρίση, πώς αξιοποιώ τα αποτελέσματα της κριτικής και ανατροφοδοτώ τη δουλειά μου. Η ατομική και η ομαδική εργασία, οι κανόνες και οι ικανότητες της συνεργασίας. Αυτή είναι η πεμπτουσία του ερευνητικού πνεύματος που πρέπει να περάσει και στο Γυμνάσιο και στο Λύκειο. Αυτό σημαίνει «μαθαίνω πώς να μαθαίνω», αυτό σημαίνει «μαθαίνω για να δρω». Αυτό τελικά σημαίνει σύνδεση θεωρίας και πράξης. Με βάση αυτό θα πρέπει να σχεδιαστούν οι μαθήσεις και τα προγράμματα. Πράγμα που σημαίνει δυνατότητες συνεργασίας ανάμεσα σε μαθήματα, ομαδική δουλειά, ευελιξία του προγράμματος. Αυτό δεν πρέπει να εξοριστεί σε κάποια ζώνη «διαθεματικότητας», αλλά να μπει στο κέντρο του σχολικού προγράμματος.

Σημαντική αναβάθμιση της λειτουργίας του  Λυκείου.

Η κεντρική ιδέα του προτεινόμενου συστήματος είναι ότι για να αποκτήσει ο μαθητής το Εθνικό Απολυτήριο θα πρέπει να ανταποκριθεί θετικά σε όλα τα μαθήματα που έχει παρακολουθήσει κατά τις δύο τελευταίες τάξεις. Όλα τα μαθήματα υπάρχει η δυνατότητα να έχουν πρόγραμμα και περιεχόμενο διδασκαλίας, το οποίο θα καθορίζεται από τους διδάσκοντες στο σχολείο: μπορεί οι άξονες του αναλυτικού προγράμματος να είναι καθορισμένοι από το Υπουργείο, αλλά το ποιο βιβλίο θα διδαχτεί και το ακριβές αναλυτικό πρόγραμμα θα καθορίζεται τοπικά από τους εκπαιδευτικούς. Η λειτουργία αυτή οδηγεί αναγκαστικά τους μαθητές εντός του σχολείου και καθιστά αδύνατη την “φοίτηση εξ αποστάσεως”. Επίσης, οι μαθητές καλούνται να εμπλακούν σε σύνθετες εκπαιδευτικές διαδικασίες, όπως η έρευνα, η συγγραφή δοκιμίου, η αντιμετώπιση αυθεντικών προβλημάτων, η αυτενέργεια, καλούνται να εκφράσουν τη δημιουργικότητά τους, να συμμετάσχουν στα κοινά.

Όλα αυτά, αν τα αναδείξουμε, αναμένεται να δημιουργήσουν μία πολύ θετική δυναμική στο Λύκειο, η οποία θα λειτουργήσει θετικά στην προσπάθεια να ξανακερδίσουμε μία «χαμένη εκπαιδευτική βαθμίδα». Αρκεί να μην την υπονομεύσουμε στην προσπάθεια να μην ταραχτούν τα λιμνάζοντα νερά, που μπορεί να οδηγούν το Λύκειο στην απαξίωση, αλλά εξυπηρετούν φροντιστήρια, την ιδιωτική εκπαίδευση που δημιουργεί συνεχώς νέα τμήματα ΙΒ, αλλά και ειδικότητες με μόνη λογική τη διεκδίκηση απασχόλησης μέσω της παρουσίας τους στο πρόγραμμα.

Οι μαθητές συνδιαμορφώνουν το πρόγραμμα σπουδών του  Λυκείου

Με τη δυνατότητα επιλογών οι μαθητές θα αποφασίζουν τι θέλουν να παρακολουθήσουν και σε ποιο βαθμό δυσκολίας. Θα συνεκτιμούν τις δυνατότητες και τα ενδιαφέροντά τους αλλά και τους στόχους που θέτουν για τη συνέχεια της ζωής τους, μετά το σχολείο. Θα επιλέγουν το θέμα του εκτεταμένου δοκιμίου με το οποίο επιθυμούν να ασχοληθούν και θα διαμορφώνουν το πρόγραμμα των δράσεων που θα υλοποιούν εκτός σχολείου (ΔΕΚΠ), οι οποίες θα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της πορείας τους στο Λύκειο.

Μετατόπιση της εκπαιδευτικής πράξης στην ουσία και το περιεχόμενο.

Η επιλογή για ελαχιστοποίηση των γνωστικών αντικειμένων σημαίνει ότι πλέον δεν αναζητούμε “ειδικούς” (ή καλύτερα υποτιθέμενους ειδικούς), για να διδάξουν, αλλά παράγουμε για τα γνωστικά αντικείμενα που θα διδάσκονται το κατάλληλο διαθεματικό και διεπιστημονικό υλικό, ώστε να διασφαλίζεται όλο το σώμα γνώσεων που πρέπει να προσπελάσουν οι μαθητές μας.

Έτσι, για παράδειγμα, μέσα από το μάθημα της Γλώσσας (Ελληνικής ή Αγγλικής) ή της Λογοτεχνίας, οι μαθητές θα μελετήσουν κείμενα για το περιβάλλον, τα ανθρώπινα δικαιώματα, ιστορικά γεγονότα κλπ.

Παράλληλα. με την εισαγωγή στο Λύκειο μαθημάτων που θα διδάσκονται σε υψηλό επίπεδο, βοηθιούνται οι μαθητές με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και κλίσεις να εντρυφήσουν στα θέματα που τους ενδιαφέρουν. Για παράδειγμα, στο μάθημα της Φυσικής στο υψηλό επίπεδο οι μαθητές θα μελετήσουν σύνθετα θέματα Φυσικής με εκτεταμένη χρήση του εργαστηρίου και των μαθηματικών εργαλείων για την αντιμετώπιση προβλημάτων, στο μάθημα της Ιστορίας στο υψηλό επίπεδο θα μελετήσουν πηγές, θα μελετήσουν στην πράξη ιστοριογραφικές σχολές, θα ασχοληθούν με περισσότερο σύνθετα ιστορικά ζητήματα κλπ.

Η νέα δομή της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μπορεί να απαιτεί περισσότερο κόπο από τη μεριά των διδασκόντων ή και να θέτει θέματα διαμόρφωσης αναλυτικού προγράμματος αλλά αυτή είναι και η σύγχρονη ευρωπαϊκή τάση, αυτό συμβαίνει σε όλα τα επιτυχημένα εκπαιδευτικά συστήματα.

 

Εξορθολογισμός των καταβαλλόμενων πόρων

Ο συνολικός αριθμός ωρών διδασκαλίας στο Λύκειο θα είναι 32, έτσι θα υπάρχει μία αρχική οικονομία για τις δύο τελευταίες τάξεις του  Λυκείου. Από κει και πέρα θα απαγορεύεται να γίνει τμήμα σε κάποιο μάθημα αν δεν υπάρχει ένας ελάχιστος αριθμός μαθητών για το μάθημα αυτό, ο οποίος να διασφαλίζει μεν τη δυνατότητα παραγωγής ουσιαστικού εκπαιδευτικού έργου, χωρίς από την άλλη να οδηγεί το σύστημα σε χρεοκοπία.

Αυτό σημαίνει ότι κάποια μαθήματα θα παρέχονται μόνο σε ορισμένα Λύκεια. Πιθανόν να πρέπει να φτιαχτούν δομές για τις δύο τελευταίες τάξεις του  Λυκείου με περισσότερα παιδιά (πράγμα που είναι και παιδαγωγικά σωστό) ή ακόμα κάποια μαθήματα να τα παρακολουθούν οι μαθητές σε συγκεκριμένη χρονικά ζώνη, μετακινούμενοι σε άλλο κοντινό σχολείο, ή τέλος το όλο σύστημα να λειτουργήσει ως καταλύτης για να αναπτυχθούν επί τέλους υποδομές σύγχρονης τηλεεκπαίδευσης.

Δεν αποκλείεται κανένας μαθητής από τη συνέχιση των σπουδών του

Οι μαθητές μπορούν να επιλέξουν να μην ακολουθήσουν τις απαιτήσεις του εθνικού απολυτηρίου, αλλά να πάρουν πιο ελαφρύ πρόγραμμα, το οποίο θα οδηγεί σε πιστοποιητικό φοίτησης (π.χ. όχι μαθήματα υψηλού επιπέδου, όχι εκτεταμένο δοκίμιο κλπ). Αυτοί οι μαθητές θα διεκδικήσουν θέσεις σε σχολές που δεν απαιτούν Εθνικό Απολυτήριο (π.χ. πολλά από τα τμήματα χαμηλής ζήτησης, αλλά όχι ήσσονος σημασίας). Αυτό δε σημαίνει ότι δεν θα έχουν υψηλές απαιτήσεις. Για παράδειγμα το Πολυτεχνείο Κρήτης μπορεί να μην απαιτεί Εθνικό Απολυτήριο, αλλά να απαιτεί μαθηματικά και φυσική σε υψηλό επίπεδο με μέσο όρο και στα δυο περισσότερο από 75%.

Αντιμετώπιση της «παραπαιδείας».

Σε όλα τα συστήματα του κόσμου, όπου υπάρχει διαδικασία επιλογής για τα πανεπιστήμια, ανθεί και η παράλληλη στήριξη των μαθητών. Το προτεινόμενο σύστημα δεν ισχυρίζεται ότι την καταργεί, αλλά την μειώνει δραστικά, αν δεν την ελαχιστοποιεί. Δίνοντας το πρόγραμμα σπουδών στα σχολεία δυσκολεύει τη λειτουργία των φροντιστηρίων, μειώνοντας τα γνωστικά αντικείμενα αυξάνει την ένταση εργασίας των εκπαιδευτικών κατά τις ώρες που έχουν τον μαθητή στα χέρια τους και άρα βελτιώνει τη δυνατότητα τους για αποτελεσματικότητα. Συνδέοντας την αποτίμηση του έργου του σχολείου με την πορεία των μαθητών, κινητοποιεί τους εκπαιδευτικούς και με τον τρόπο αυτό αντιμετωπίζει την παραπαιδεία αφού όσο καλύτερη είναι η δουλειά που γίνεται στην τάξη και όσο πλησιέστερα αυτή βρίσκεται στην απαίτηση της όποιας εξέτασης, τόσο μειώνεται η ανάγκη για φροντιστήριο. Τέλος απαγορεύοντας κάθετα την απουσία του μαθητή από το σχολείο μεταφέρουμε την εκπαιδευτική πράξη μέσα στην τάξη και άρα και πάλι αντιμετωπίζουμε το φροντιστήριο.

Τα Πανεπιστήμια διαχειρίζονται την εισαγωγή φοιτητών.

Με το προτεινόμενο σύστημα, τα πανεπιστήμια καλούνται να μελετήσουν τις αληθινές ανάγκες τους, τις προδιαγραφές που πρέπει να έχει κάποιος προκειμένου να πορευτεί ακαδημαϊκά με επιτυχία στην επιστήμη του, τη ζήτηση που έχει τόσο το γνωστικό αντικείμενο, όσο και το τμήμα (γεωγραφική θέση, προσφερόμενες διευκολύνσεις στους φοιτητές, φήμη κλπ) και θα θέσουν τα κριτήρια τους. Ένα σημαντικό ποσοστό των μορίων της αξιολόγησης θα είναι υπό τον απόλυτο έλεγχό τους (περίπου 20%), αλλά έχουν πολύ σημαντική δυνατότητα παρέμβασης και στο υπόλοιπο (περίπου 80% που προέρχεται από το Εθνικό Απολυτήριο), αφού καθορίζουν ποια μαθήματα θα πρέπει να έχουν οι υποψήφιοι σε υψηλό επίπεδο, ποιοι είναι οι συντελεστές βαρύτητας για κάθε μάθημα κλπ

Από τη στιγμή που τρέξει το διετές Λύκειο, την ίδια στιγμή θα τρέχει και το συγκεκριμένο σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια, χωρίς καμία δυσκολία. Ούτως ή άλλως θα χρειαστούν 3 τουλάχιστον χρόνια για να λειτουργήσει πλήρως το σύστημα, οπότε τα πανεπιστήμια θα έχουν χρόνο για να προετοιμαστούν.

Το μεγάλο πλεονέκτημα είναι ότι περιορίζεται δραστικά η απόκλιση ανάμεσα στο τι θέλει να σπουδάσει ένα παιδί και στο τμήμα στο οποίο βρίσκεται τελικά λόγω τυχαιότητας, σύμφωνα με το ισχύον σύστημα εξετάσεων. Το προτεινόμενο σύστημα δίνει μεγάλη ευελιξία στους μαθητές αφενός, και στα πανεπιστήμια αφετέρου, να προσεγγίσουν στο βέλτιστο σημείο.

Αναμενόμενα προβλήματα και ζητήματα προς επίλυση

Υπάρχουν πάρα πολλά θέματα προς διερεύνηση και επίλυση, είναι πιθανόν δε η ενδελεχής μελέτη τους να δείξει ότι τα όρια της σχεδιαζόμενης μεταρρύθμισης είναι πολύ πιο στενά από όσο θα επιθυμούσαμε. Στο σημείο αυτό θα γίνει μόνο μία ενδεικτική καταγραφή των ζητημάτων, αφού ο κατάλογος των προβλημάτων προς επίλυση αναμένεται, όσο προχωράει η μελέτη της πρότασης, να μεγαλώνει, με την προσθήκη πολλών μικρών (ας ελπίσουμε) προβλημάτων, τα οποία θα παίρνουν τη θέση των μεγάλων που θα επιλύονται.

Πού θα στεγαστεί η 4η Τάξη στα Γυμνάσια;

Τα Γυμνάσια αναμένεται να αυξήσουν τον πληθυσμό τους κατά 33% με παράλληλη αντίστοιχη αύξηση του εκπαιδευτικού προσωπικού. Αυτό σημαίνει ότι οι κτιριακές ανάγκες σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να γίνουν ιδιαίτερα πιεστικές. Για παράδειγμα, ένα σχολείο το οποίο λειτουργεί με τρία τμήματα ανά τάξη, δεν θα έχει ανάγκη μόνο τριών επί πλέον αιθουσών προκειμένου να στεγάσει την 4η τάξη. Είναι πιθανό να χρειαστεί δεύτερο εργαστήριο υπολογιστών (αν έχει ένα αυτό δουλεύει οριακά με τα εννέα τμήματα) επιπλέον αίθουσες ξένων γλωσσών, μεγαλύτερο γραφείο καθηγητών και λοιπά. Το όλο πρόβλημα θέλει πολύ προσεκτική μελέτη σε στενή συνεργασία με τους δήμους, γεγονός που το κάνει ακόμη πιο πολύπλοκο.

Πώς θα διασφαλίζονται οι επιλογές μαθημάτων στο Λύκειο;

Κεντρικό σημείο στη συγκεκριμένη πρόταση είναι η δυνατότητα των μαθητών να επιλέγουν τα μαθήματα που θα παρακολουθήσουν, διαμορφώνοντας έτσι το ατομικό τους πρόγραμμα σπουδών. Τα Λύκεια αναμένεται να χάσουν το ένα τρίτο των μαθητών τους οι οποίοι θα μεταφερθούν στο Γυμνάσιο ως 4η τάξη. Αυτό δημιουργεί τη δυνατότητα ανά 3 Λύκεια, να δημιουργούνται 2, κάθε ένα από τα οποία θα έχει κατά 33% μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό σε κάθε μία από τις δύο τάξεις. Ως εκ τούτου, σε πολύ σημαντικό ποσοστό Λυκείων στις μεγάλες πόλεις αναμένεται να υπάρχει δυνατότητα δημιουργίας τμημάτων για τα περισσότερα επιλεγόμενα μαθήματα.

Επειδή έχει μεγάλη σημασία να διασφαλίζεται στους μαθητές το δικαίωμα επιλογής των μαθημάτων που τους ενδιαφέρουν με τη δημιουργία τμημάτων που θα επιτρέπουν την παραγωγή ποιοτικού εκπαιδευτικού έργου χωρίς όμως να εκτοξεύεται σε κόστος σε δυσθεώρητα ύψη θέτοντας το όλο σύστημα σε κίνδυνο, οι μαθητές που θα θέλουν να παρακολουθήσουν κάποιο μάθημα για το οποίο δε δημιουργείται τμήμα στο σχολείο τους, θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν το μάθημα αυτό σε άλλο γειτονικό σχολείο, με κατάλληλη ρύθμιση των ωραρίων λειτουργίας των σχολείων. Για παράδειγμα, θα υπάρχει δυνατότητα, να ομαδοποιούνται τα σχολεία με γεωγραφικά κριτήρια και να επιλέγεται ένα από αυτά προκειμένου να διδαχτεί εκεί κάποιο μάθημα για τον οποίο υπάρχει περιορισμένη ζήτηση στα σχολεία της ομάδας. Το μάθημα θα διδάσκεται 2:30-4:00, ώστε να προφταίνουν οι μαθητές που θα σχολούν από τα δικά τους σχολεία να φτάνουν εγκαίρως στο χώρο διδασκαλίας.

Για να προλάβουμε τυχόν αντιρρήσεις να τονίσουμε ότι αυτό ήδη γίνεται με τα πολιτιστικά προγράμματα τα οποία υλοποιούνται σε διάφορα σχολεία της χώρας μετά τις 2:30 και οι καθηγητές που τα διδάσκουν δεν θέτουν κανένα θέμα παραβίασης του εργασιακού τους ωραρίου, αφού χάρη σε αυτά συμπληρώνουν το διδακτικό τους ωράριο χωρίς να «ταλαιπωρούνται». Στα πειραματικά δε, όπου λειτουργούν όμιλοι ενδιαφέροντος, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις παιδιών άλλων σχολείων που, επειδή θέλουν, προφταίνουν και συμμετέχουν ενεργά στους ομίλους αυτούς, αφού σχολάσουν από το δικό τους σχολείο.

Για τις περιπτώσεις των απομακρυσμένων σχολείων με τους λίγους μαθητές (μικρά νησιά, ορεινοί όγκοι κλπ), η μόνη λύση είναι να αναπτυχθούν διαδικασίες τηλε-εκπαίδευσης. Πιθανόν το όριο δημιουργίας τμήματος για κάποια μαθήματα να είναι μικρότερο για τα απομακρυσμένα σχολεία, αλλά αυτό δε θα λύσει το ουσιαστικό πρόβλημα της απουσίας εκείνης της κρίσιμης μάζας μαθητικού πληθυσμού, η οποία αποτελεί προϋπόθεση για να είναι αποτελεσματική η εκπαιδευτική πράξη. Η μόνη λύση είναι η υποστήριξη των μαθητών αυτών με περιοδική φυσική παρουσία ειδικευμένων εκπαιδευτικών και η ένταξή τους σε μία απομακρυσμένη τάξη, όπου χάρη στη δυνατότητα που προσφέρει πλέον η τεχνολογία θα συμμετέχουν κανονικά στο εκπαιδευτικό γίγνεσθαι. Τα σχολεία θα εξοπλιστούν με μία ή δύο κατάλληλες αίθουσες με εξαιρετική υποδομή και πολύ καλό εξοπλισμό. Θα έχουν πολύ γρήγορη σύνδεση στο διαδίκτυο και οι μαθητές θα εντάσσονται κανονικά σε μία απομακρυσμένη τάξη. Με χρήση κατάλληλου λογισμικού και εξοπλισμού, οι μαθητές θα συμμετέχουν κανονικά στο μάθημα, θα βλέπουν και θα ακούν τους πάντες και οι πάντες θα τους βλέπουν και θα τους ακούν, θα παίρνουν το λόγο, θα συμμετέχουν σε διαγωνίσματα και παρουσιάσεις κλπ. Στην αίθουσα θα είναι παρών και κάποιος από τους εκπαιδευτικούς του σχολείου ως εποπτεύων ενώ στα σχολεία θα υπάρχει και κάποιος εκπαιδευμένος στη συντήρηση και διαχείριση του εξοπλισμού.

Διάρθρωση Προγράμματος Σπουδών.

Χωριστό έργο στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης θα αποτελέσει η διαμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών, τόσο του Γυμνασίου όσο και των δύο  Λυκείων. Όπως έχουμε ξαναπεί, το νέο πρόγραμμα σπουδών του Γυμνασίου θα πρέπει να έχει λιγότερα γνωστικά αντικείμενα, να εκθέτει τους μαθητές σε αυθεντικές εκπαιδευτικές εμπειρίες, να προάγει την διαθεματικότητα, να κάνει ευρεία χρήση σύγχρονων εκπαιδευτικών εργαλείων, να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής και λοιπά. Ας μην ξεχνάμε ότι στοχεύει στη διαπαιδαγώγηση ενός νέου πολίτη, ο οποίος θα μπορεί να σταθεί δημιουργικά στο τεχνολογικό, οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον που ζούμε. Για την υλοποίηση του συγκεκριμένου έργου θα απαιτηθεί η σύσταση ειδικής επιτροπής.

Για τα Λύκεια επίσης θα πρέπει να προσδιοριστούν τόσο οι ομάδες μαθημάτων, όσο και τα μαθήματα μέσα σε κάθε ομάδα. Και εδώ το έργο είναι πολύ σημαντικό και πολύπλοκο, Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη τόσο η διεθνής εμπειρία, όσο και οι απαιτήσεις και οι προσεγγίσεις των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων της χώρας.

Θεσμικά ζητήματα προς διερεύνηση.

Υπάρχουν μια σειρά από θέματα που πρέπει να εξεταστούν σχετικά με τη δομή των σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Συγκεκριμένα

  • Με ποια διαδικασία θα προάγονται μαθητές εντός του Γυμνασίου
  • Με ποιον τρόπο θα επιλέγονται οι μαθητές για τα δύο Λύκεια
  • Τι θα συμβαίνει με τους μαθητές που δεν θα θέλουν ή δεν θα μπορούν να πάνε στο Λύκειο
  • Πώς θα αξιολογείται αξιόπιστα η διπλωματική εργασία
  • Πώς θα ενταχθεί το απολυτήριο Γυμνασίου, το εθνικό απολυτήριο Λυκείου, το πιστοποιητικό σπουδών και το πτυχίο ειδικότητας στο σύστημα του εθνικού προσοντολόγιου.
  • Πώς θα αναπτύσσεται και θα συντηρείται η τράπεζα θεμάτων

Τα θέματα αυτά όπως και μια σειρά από άλλα θα προκύψουν στην πορεία θα τα διαχειρίζεται ειδική ομάδα εργασίας.

Επιτροπές και Υλοποίηση.

Η αναδιοργάνωση της Μέσης Εκπαίδευσης είναι ένα τεράστιο έργο. Χρειάζεται ένα σχέδιο πραγματοποίησης και ένα χάρτη δράσεων. Την πολιτική ευθύνη και τον τελικό λόγο δεν μπορεί παρά να τον έχει ο Υπουργός.

Οι επιτροπές πρέπει να κλιμακωθούν ως εξής:

Μια Επιτροπή στην οποία υποβάλλεται το παρόν σχέδιο για μελέτη, εμπλουτισμό, εξειδίκευση και τροποποιήσεις. Μέσα στο Σεπτέμβριο να καταλήξουμε σε ένα μοντέλο.

Αυτό το μοντέλο θα πρέπει να αναλυθεί σε υπο-έργα με συγκεκριμένες εντολές, προδιαγραφές, χρονοδιάγραμμα. Κατάλογος εξειδικευμένων ομάδων εργασίας

Κάθε υπο-έργο να το αναλάβει μια ομάδα εργασίας

Μια επιτροπή παρακολούθησης, συντονισμού στην οποία θα καταλήξουν οι επί μέρους εισηγήσεις των ομάδων εργασίας.

Διαδικασία υλοποίησης. 1. Νομοθετικό έργο. 2. Διοικητική αναδιοργάνωση σχολικών μονάδων. 3 Πρακτικές υλοποίησης: Προγράμματα Σπουδών, ύλη βιβλίων, επεξεργασία εξεταστικών προβλημάτων.

Κατακλείδα

Η μεταρρύθμιση αυτή θα είναι η σημαντικότερη μετά την καθιέρωση του Ακαδημαϊκού Απολυτήριου από τον Ευ. Παπανούτσο πριν από μισό αιώνα και θα αναμορφώσει το πεδίο της εκπαίδευσης. Θα ανταποκριθεί επίσης και σε ένα πάγιο και διαχρονικό αίτημα όπως είναι η δημιουργία μιας αναβαθμισμένης τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης.

Θα πρέπει όμως να συμπληρωθεί και με κάποιες απαραίτητες αλλαγές στην ανώτατη εκπαίδευση, όπως τη δυνατότητα των φοιτητών να αλλάζουν τμήματα, καθώς και τη δυνατότητα των συνδυαστικών πτυχίων με πρωτεύουσα και δευτερεύουσα ειδικότητα.

Η συστηματοποίηση επίσης της εισαγωγικής εκπαίδευσης και της επιμόρφωσης των καθηγητών θα είναι ένα αναγκαίο προαπαιτούμενο.

Για την ολοκλήρωση του επιτεύγματος αυτού θα πρέπει να υπάρχει μια συνεργασία με προσωπικότητες από τον ευρύτερο χώρο της εκπαίδευσης που έχουν τη δυνατότητα μιας συνολικής και απ’ έξω θεώρησης, με πανεπιστημιακούς ειδικούς των Προγραμμάτων Σπουδών και με έμπειρους καθηγητές της πράξης που βλέπουν το σύστημα από μέσα, καθώς και με υπηρεσίες του Υπουργείου. Το ΙΕΠ αναμένεται να σηκώσει πολύ μεγάλο μέρος του βάρους για την επεξεργασία των στοιχείων, της τεκμηρίωσης και τη σύνταξη των προγραμμάτων σπουδών που θα συγκροτήσουν αυτή τη μεγάλη αλλαγή.

1.9.2016

January 29, 2017

Donald Trump, Παγκοσμιοποίηση και Eθνικισμός

Διαβάζουμε κουραστικές, ανούσιες και επαναλαμβανόμενες αναλύσεις για την άνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία της Αμερικής. Η έννοια του λαϊκισμού με τη χρόνια κατάχρησή της έχασε κάθε ερμηνευτική δύναμη και ιδιαίτερα για τη χώρα της οποίας το Σύνταγμα αρχίζει εμβληματικά με τη φράση «We the people». Εκείνο που έχει σημασία ενδεχομένως να τονισθεί είναι ότι η Δεξιά στον αγγλοσαξονικό κόσμο, εκείνη που με το δίδυμο Ρίγκαν – Θάτσερ πραγματοποίησε τη θεαματικότερη πολιτική στροφή στον δυτικό μεταπολεμικό κόσμο δημιουργώντας -ισμούς με το όνομά τους, τώρα με τον Τραμπ και τη Μέι κάνει κάτι επίσης αδιανόητο: σηκώνει τη σημαία της κοινωνικής ανισότητας, της υπεράσπισης των φτωχών, την προστασία της εθνικής οικονομίας από τον κίνδυνο της παγκοσμιοποίησης και των ανέργων από τους μετανάστες. Δεν έχει σημασία που οι Τόρηδες συνώνυμο του ελιτισμού παρά του λαϊκισμού είναι, ή πως ο Τραμπ είναι βαθύπλουτος και επιδειξίας του πλούτου του. Στο κάτω-κάτω, η «Δυναστεία» ήταν η πιο δημοφιλής τηλεσειρά.

Γιατί όχι, αφού η ευπρεπής και καλλιεργημένη μεσαία τάξη, οι πολιτικοί και οι διανοούμενοί της, κεντροαριστερής ή κεντροδεξιάς απόχρωσης, κόπτονται μεν για τα δικαιώματα και τη διαφορετικότητα, αδιαφορούν δε εκκωφαντικά για οτιδήποτε αφορά την κοινωνική ανισότητα; Μοιάζει πια αγεφύρωτη η διάσπαση ανάμεσα σε αυτές τις δύο έννοιες. Η αδιαφορία για την κοινωνική ανισότητα οδηγεί σε μια ελιτίστικη αντίληψη της δημοκρατίας, στο άδειασμά της από κάθε λαϊκό περιεχόμενο. Υπήρξαν σχολιαστές που υποστήριζαν ότι και ο Σάντερς συνέβαλε στην εκλογή του Τραμπ, γιατί εξήπτε το ακροατήριό του με την κοινωνική κριτική. Είναι οι ίδιοι που θεωρούν ότι καμιά σοβαρή πολιτική απόφαση δεν πρέπει να τίθεται σε λαϊκή ετυμηγορία. Οι θιασώτες της μεταδημοκρατίας. Από την άλλη, η αδιαφορία για τα δικαιώματα, και κυρίως για τους μετανάστες, σημαίνει αδιαφορία για τις ελευθερίες και τη διαφορετικότητα, πολιτικό αυταρχισμό, αστυνομική αυθαιρεσία, εθνικισμό και Ακροδεξιά, ακυρώνει πολιτισμικές κατακτήσεις μισού αιώνα.

Αυτός ο διχασμός διαπερνά οριζόντια τις χώρες αλλά έχει διεισδύσει στις πολιτικές παρατάξεις και της Δεξιάς και της Αριστεράς, όπως ορίστηκαν ιστορικά. Και συνήθως κρύβεται κάτω από επίπλαστα διλήμματα που παρουσιάζονται ως εθνολαϊκισμός εναντίον μεταρρυθμίσεων, ως ορθός λόγος εναντίον ανορθολογισμού, ως η υπευθυνότητα εναντίον ανεύθυνων υποσχέσεων. Και καθώς οι μόνοι με μαζικό ακροατήριο που έμειναν για να καταγγέλλουν την κοινωνική αδικία, μετά και την παραδειγματική πειθάρχηση της ελληνικής Αριστεράς, είναι οι εθνικιστικές δυνάμεις, τότε η άνοδος του Τραμπ πιθανότατα θα σημάνει την ανασύνταξή τους.

Το στυλ Καμμένου, κακώς διακωμωδείται ως ελληνικό καπρίτσιο γιατί, όπως βλέπουμε και θα δούμε στις προσεχείς ευρωπαϊκές εκλογές, ανταποκρίνεται σε άποψη εμπεδωμένη και με έρεισμα. Η αυταπάτη τους βέβαια είναι ότι ο Τραμπ, το Brexit, η απευκταία μεν αλλά ενδεχόμενη επικράτηση της Λεπέν θα σταματήσουν την πορεία της παγκοσμιοποίησης για να επαναφέρουν την εθνική κυριαρχία και επομένως την προστασία της εργατικής τάξης από την παγκοσμιοποίηση. Η αυταπάτη αυτή βασίζεται στην αντίληψη, αρκετά διαδεδομένη και στην Αριστερά, ότι η παγκοσμιοποίηση είναι αποτέλεσμα αποκλειστικά πολιτικών αποφάσεων. Αν επομένως αρθούν, όπως π.χ. η απόσυρση της Αμερικής από τις διαπραγματεύσεις ελευθέρου εμπορίου του Ειρηνικού και τη NAFTA, αν υιοθετηθούν πολιτικές ενίσχυσης του εθνικού νομίσματος και της εθνικής αγοράς, τότε η εσωτερική παραγωγή θα ανακάμψει, η ανεργία θα περιοριστεί και οι παλιές καλές ημέρες θα επιστρέψουν.

Εκείνο που ένας ιστορικός θα είχε να αντιτείνει είναι ότι η παγκοσμιοποίηση περνά μέσα από πολιτικές αποφάσεις, επιταχύνεται ή επιβραδύνεται, ωστόσο δεν αναστέλλεται. Γιατί αποτελείται από διαδικασίες οι οποίες δεν άρχισαν βέβαια στη δεκαετία του 1990 αλλά πολύ νωρίτερα. Πρόκειται για βαθιές τεχνολογικές, παραγωγικές, πολιτισμικές αλλαγές που υπερβαίνουν γεωγραφικούς και πολιτισμικούς καταναγκασμούς. Αγκαλιάζουν το σύνολο της ζωής των σύγχρονων κοινωνιών, μειώνοντας το βάρος των πολιτικών αποφάσεων, αν και χρησιμοποιούν ως όργανο το κράτος. Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο εθνικισμός και ο προστατευτισμός κάλπαζαν. Αυτό όμως καθόλου δεν εμπόδισε την παγκοσμιοποίηση να τυλίγει τον πλανήτη με σιδηροδρομικά δίκτυα, ατμοπλοϊκά δρομολόγια, τηλεγραφικά σύρματα, διεθνή ομόλογα, εναρμονισμένα μέτρα και σταθμά, και ένα σωρό άλλα, αυτονόητα σήμερα. Δεν εμπόδισε η έξαρση του εθνικισμού τον Φιλέα Φονγκ το 1873 να κάνει τον γύρο του κόσμου σε 80 ημέρες, ούτε ο πόλεμος του 1914-18 τα ρολόγια των στρατιωτών που αλληλοσκοτώνονταν να δείχνουν ίδια ώρα.

Παγκοσμιοποίηση και εθνικισμός μπορούν να προχωρήσουν χέρι-χέρι. Οι πολιτικές αποφάσεις μπορούν να επιβραδύνουν ή να καθυστερήσουν αυτή τη διαδικασία, ή να επιχειρήσουν να θέσουν κανόνες, προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση. Δεν μπορούν να την αναστείλουν ή να την ανατρέψουν. Οταν αλλάζει μια εποχή, πολλές εκδοχές δραστηριοποιούνται. Αλλά εν τέλει αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις της μετάβασης αυτής. Χρειάζεται να καταλάβουμε ψύχραιμα τη νέα εποχή χωρίς ναρκισσιστικές επιδείξεις αγανάκτησης. Παγκοσμιοποίηση δεν σημαίνει διεύρυνση της ευημερίας και της ελευθερίας, όπως πίστευαν οι μεν, δεν σημαίνει όμως και μια ιδεολογική-πολιτική απόφαση που την αναιρείς βολονταριστικά με μιαν άλλη απόφαση.

Για να επιβιώσει η δημοκρατία χρειάζεται να κρατιούνται μαζί οι δύο άκρες του κομμένου νήματος, δηλαδή και η υπεράσπιση των δικαιωμάτων και της διαφορετικότητας, και η πολιτική καταπολέμησης των κοινωνικών ανισοτήτων, της ανεργίας, και των θυμάτων της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας. Δημοκρατία σημαίνει We the people, λαϊκή κυριαρχία. Αλλά για να επιβιώσουν οι δημοκρατίες στο παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον χρειάζονται διεθνείς ρυθμίσεις, σύμφωνες με το διεθνές δίκαιο αλλά και εμπνεόμενες από βασικά ουνιβερσαλιστικά ιδεώδη όπως ο σεβασμός της ανθρώπινης ζωής και προσωπικότητας, η καταπολέμηση της παγκόσμιας φτώχειας και η έγνοια για το περιβάλλον.

Βήμα 29.1.2017

May 17, 2015

Εκπαίδευση: Χρειάζονται τολμηρές πρωτοβουλίες

Στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας της, η εκπαίδευση ήταν μια άσκηση στην ουτοπία και στο ιδεώδες. Επεδίωκε την καθολική και αρμονική ανάπτυξη της προσωπικότητας, τη χειραφέτηση από τους πνευματικούς καταναγκασμούς, την καλλιέργεια της νοημοσύνης και της ανεξάρτητης σκέψης, του χαρακτήρα και των αρετών. Στην εκπαίδευση προβάλλονταν σχεδιασμοί κοινωνικής αρμονίας, καλλιέργειας της ελευθερίας, της ισότητας και της αλληλεγγύης. Καρδιά των σχεδιασμών ήταν η εμπιστοσύνη στις ανθρώπινες ιδιότητες, και μάλιστα πριν καταστραφούν, όταν ακόμη άνθιζαν στην παιδική ηλικία. Ο δάσκαλος, ως φιγούρα και έννοια, παρέπεμπε σε μια κοινότητα οικειότητας στην οποία η γνώση δεν ήταν συσσώρευση πληροφοριών και δεξιότητες αλλά φωτισμός του νου. Οι παιδαγωγοί, και οι εκπαιδευτικοί μεταρρυθμιστές θεωρούνταν οι δημιουργοί μιας καινούργιας κοινωνίας, φορείς ελπίδας. Η παράδοση του Κοραή, του εκπαιδευτικού δημοτικισμού, του Παπανούτσου.
Πού φτάσαμε σήμερα; Η εκπαίδευση θεωρείται όχι κοινωνικό αγαθό αλλά υπηρεσία. Εκπαιδευτικό ιδεώδες έγινε η ανταγωνιστικότητα, η μέτρηση, οι αλλεπάλληλες εξετάσεις, το κομμάτιασμα της γνώσης, η ψευδώνυμη αριστεία, η απόκτηση δεξιοτήτων, η προσαρμοστικότητα στην αγορά. Η εκπαίδευση καταλήφθηκε και καταλύθηκε από τεχνοκράτες, μάνατζερς, επιχειρηματίες, καθηγητές των πολιτικών διαδρόμων. Έγινε δεξαμενή του άγχους, και των απωθημένων των μεσαίων τάξεων, επιδίωξης κυριαρχίας και διάκρισης, απύθμενου ανταγωνισμού. Ο κυνισμός νίκησε το ιδεώδες, η πειθαρχία την ελευθερία, η υστερία την ελπίδα. Ο τεχνοκρατισμός και ο διευθυντισμός αντικατέστησαν την κοινότητα, ο αποκλεισμός την ενσωμάτωση. Η γνώση άδειασε από το ανθρωπιστικό της περιεχόμενο.
Στη μεταπολεμική Ελλάδα η γνώση, ως αίτημα και μαζί ως επιδίωξη κοινωνικής αναβάθμισης, απέκτησε διαστάσεις κοινωνικού κινήματος που διέτρησε το περιοριστικό πολιτικό πλαίσιο και συναίρεσε πολλά και διαφορετικά αιτήματα, διαπερνώντας οριζοντίως ιδεολογίες. Από τις κινητοποιήσεις των μαθητών νυχτερινών σχολείων και το κίνημα του 15% για την Παιδεία έως τις μεταρρυθμίσεις του Παπανούτσου, από τις φοιτητικές αντιδικτατορικές οργανώσεις έως το Πολυτεχνείο 1973, δημιουργήθηκε μια ισχυρή παράδοση που συνεχίστηκε και εν πολλοίς έδωσε τον τόνο στην Μεταπολίτευση. Το καλό μαζί με το κακό, το ιδεώδες μαζί με το ιδιοτελές. Ήταν σαν μια επανάσταση που δεν γεννήθηκε, αλλά κακοφόρμησε, δημιουργώντας θανάσιμες επιπλοκές στο μητρικό σώμα.
Έπειτα έφτασε η ώρα των χειρούργων. Αν τα Μνημόνια αποτελούσαν εργαλεία πειθάρχησης και μετασχηματισμού της ελληνικής κοινωνίας, η εκπαίδευση επιλέχθηκε ως το πρώτο πεδίο σύγκρουσης. Το δράμα όμως είναι ότι δεν ήρθε το καλό να αντικαταστήσει το κακό, αλλά ούτε το κακό να αντικαταστήσει το καλό. Αυτό άλλωστε είναι και το δράμα της ελληνικής κοινωνίας στην κρίση που διέρχεται. Δεν ήταν ένας υγιής οργανισμός που του έδωσαν κακό φάρμακο, ούτε οι λεγόμενες μεταρρυθμίσεις είναι ένα καλό φάρμακο για έναν άρρωστο οργανισμό. Ο νόμος Διαμαντοπούλου ήταν ένας κακός νόμος, που στηρίχθηκε σε ιδεολογήματα άσχετα με την πραγματικότητα, παρασιτικές έννοιες-συνθήματα που απορρόφησαν και εξέφρασαν τα καταστροφικά άγχη της μεσαίας τάξης, μεταμορφώνοντάς τα σε μίσος απέναντι στον προηγούμενο εαυτό της. Γι αυτό άλλωστε και ο προεξάρχων ρόλος των πρώην αριστερών. Το αντίθετο στρατόπεδο, εξέφραζε μεν αγωνίες για ένα δημόσιο αγαθό που χάνεται, αλλά όχι μια σύλληψη του καινούργιου, δηλαδή των μεγάλων αλλαγών της εποχής και τη σύνθεση τους με τα ανθρωπιστικά ιδεώδη της παιδείας. Γι αυτό και κανένα, μα κανένα από τα κρίσιμα ζητήματα της εκπαίδευσης δεν αντιμετωπίστηκε. Οι λεγόμενες μεταρρυθμίσεις ήταν ένας ξένος κορσές, όπως αυτοί που προτείνονται δια πάσαν νόσον, οπουδήποτε της γης, από τους τεχνοκράτες των διεθνών οργανισμών.
Ο νέος Υπουργός Παιδείας δεν είναι επαγγελματίας της πολιτικής, από υπουργείο σε υπουργείο. Είναι ένας φιλόσοφος, με βάθος σκέψης, με άποψη για την παιδεία, συμφωνείς δεν συμφωνείς. Το πρώτο δείγμα γραφής ήταν προς την κατεύθυνση φρεναρίσματος της καταστροφής και ανασυγκρότησης της εκπαιδευτικής κοινότητας. Και η εκλογή διευθυντών σχολείων από το σύλλογο των διδασκόντων, και η προσπάθεια επανεγκατάστασης της εμπιστοσύνης και της δημοκρατίας στην ανώτατη εκπαίδευση είναι προς τη σωστή κατεύθυνση. Αλλά προσοχή! Το καλό δεν είναι αμιγές κακού. Η ανασυγκρότηση της δημοκρατίας πρέπει να είναι συνεχώς σε εγρήγορση, όχι μόνο απέναντι στις κατσαρόλες των βορείων προαστίων που υπερασπίζονται τη φασολάδα γιατί ενδιαφέρονται για το φιλέτο, αλλά και απέναντι στην κατάληψή της από τα εσωτερικά συντεχνιακά συμφέροντα και τις κομματικές λογικές, που έως εδώ, δεν αποφεύχθηκαν. Προπαντός χρειάζεται τολμηρή ανασυγκρότηση του υπάρχοντος, όχι επιστροφή στην προ καταστροφής περίοδο.
Οι δυο πρώτες βαθμίδες πρέπει να γίνουν πεδία πειραματισμών προς την κατεύθυνση της σφαιρικής εκπαίδευσης, αλλά το πώς θα αποσπασθούν τα παιδιά και το σχολείο από το άγχος των οικογενειών, το πώς θα υποκινηθεί η δημιουργικότητα στο δάσκαλο, είναι μέγα ζήτημα. Η εγκύκλια εκπαίδευση έχει βουλιάξει στο τέλμα εδώ και δεκαετίες. Έχει πάψει να αναρωτιέται τι είδους πολίτες δημιουργεί. Τον αναστοχασμό τον αντικατέστησαν τεχνοκρατικές αξιολογήσεις και μετρήσεις. Η ανώτατη εκπαίδευση θέλει τολμηρό ανασχεδιασμό πανεπιστημίων, σχολών και τμημάτων. Καμιά μεταρρύθμιση δεν μίλησε έως τώρα για τον πυρήνα της διδασκαλίας, για το πρόσωπο με πρόσωπο σεμινάριο, για την κατάργηση των αμφιθεάτρων, για τη δυνατότητα των φοιτητών να χτίζουν ελεύθερα το πρόγραμμά τους, για τον συνδυασμό επιστημονικών πεδίων.
Η Ελλάδα έχει την τύχη να έχει μεγάλο και υψηλής ποιότητας επιστημονικό δυναμικό. Χρειάζεται να ενσωματωθεί στο πανεπιστήμιο, υπερβαίνοντας τη διάκριση ανάμεσα στους εντός με προνόμια, και στους εκτός με προσόντα αλλά χωρίς πρόσβαση. Το Πανεπιστήμιο πρέπει να επικοινωνεί συνεχώς με την έρευνα, η εκπαίδευση με τον πολιτισμό. Η δημοκρατία στο πανεπιστήμιο έχει έννοια όταν δεν κατακερματίζεται σε μικρές τυχαίες μονάδες. Είναι περιττή σπατάλη η Ακαδημία με τη σημερινή μορφή της, και θα άξιζε να μεταμορφωθεί σε ένα μεγάλο ερευνητικό κέντρο διεθνούς εμβέλειας, στρατολογώντας νέους ερευνητές. Το Υπουργείο Παιδείας πρέπει να προχωρήσει με τολμηρά βήματα, διεμβολίζοντας τις πολιτικές και παραταξιακές γραμμές προς μεγάλες συνθέσεις με άξονα ποια παιδεία θέλουμε. Τα μεγάλα έργα είναι μπροστά μας, αφορούν την ανασυγκρότηση της χώρας, τη συγκρότηση νέου παραδείγματος. Σ’ αυτά θα κριθεί η κυβέρνηση και το καινούργιο πνεύμα που θέλει να φέρει. Πόλεμος στρατηγικών κινήσεων χρειάζεται, όχι χαρακωμάτων.

April 26, 2015

Η συλλογική μνήμη. Σημειώσεις μιας εισήγησης

«Ποιος και πώς ορίζει την ιστορική μνήμη;»
δημόσια συζήτηση με ελεύθερη είσοδο
από το Mουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
και το Ιρλανδικό Ινστιτούτο Ελληνικών Σπουδών
Δευτέρα 27 Aπριλίου, 19.00
Αντώνης Λιάκος: Σχεδιάγραμμα της εισήγησης

1. Τι δεν θα συζητήσουμε: Ο σκληρός δίσκος της Μνήμης
Η μνήμη στο DNA ενός οργανισμού. Εγκέφαλος, νευρώνες-εμπειρίες ανθρώπινων ομάδων.
Συλλογική μνήμη αποθηκευμένη στην κοινωνία; Πού;
(Ληξιαρχείο, υποθηκοφυλακείο, ο χάρτης ιδιοκτησίας, αρχεία τραπεζών αποθήκευση και διαχείριση ηλεκτρονικών πληροφοριών. Η μνήμη του υπολογιστή )
Η ιστορία μέρος της μνήμης μιας κοινωνίας.

2. Διαφορές μνήμης και ιστορίας.
• Πώς διαβάζεται το βιβλίο της ιστορίας και πώς το βιβλίο της μνήμης.
• Η εμμεσότητα της ιστορίας, ιστορικότητα, παρελθοντικότητα του παρελθόντος ↔ Η αμεσότητα της μνήμης
• Συναίσθημα και λογική επεξεργασία. Η έννοια της ιστορικοποίησης. Προσδοκία και εκπλήρωση
• Το ιστορικό και το πρακτικό παρελθόν

3.Πολλαπλότητα των όρων για τη μνήμη
Βιωμένη μνήμη και μαθημένη μνήμη
Συλλογική μνήμη, τα κοινωνικά πλαίσια της μνήμης, η μνήμη ως συλλογική διαδικασία
Πολιτισμική μνήμη (cultural memory)/επικοινωνιακή μνήμη
Δημόσια μνήμη, Κυριαρχη μνήμη, αντι-μνήμη
Διαιρεμένη μνήμη

4.Μνημονικές κοινότητες – Τόποι μνήμης
Πιέρ Νορά τόπο μνήμης είναι οτιδήποτε (μνημείο, μουσείο ακόμη και αρχείο) που έχει αποκτήσει για την κοινότητα συμβολικό χαρακτήρα. Η λειτουργία του συνίσταται στο να διαμορφώσει τη μνήμη με τρόπο που να ανταποκρίνεται μια επιλεκτική και αναλλοίωτη (σταθερή) εκδοχή του παρελθόντος
Ο χώρος μπορεί να φιλοξενεί πολλές μνημονικές κοινότητες, όπου οι μνήμες της μιας κοινότητας είναι αόρατες για την άλλη (Κωνσταντινούπολη-Θεσσαλονίκη)
5.Τραυματική μνήμη- Μνήμη και τραύμα
Νοσταλγία, τραύμα, πένθος, και μνήμη
Το πολιτισμικό τραύμα
Δυσκολία ταξινόμησης – σιωπές (σιωπή, αποσιώπηση, απώθηση)
Η έννοια της τραυματικής μνήμης αναδιατάσσει τις έννοιες παρόν και παρελθόν.
Φόκνερ: Το παρελθόν δεν είναι νεκρό και θαμμένο. Δεν είναι καν παρελθόν.
Ανοικτό και κλειστό παρελθόν. Οι λογαριασμοί με το παρελθόν.
Η λεκτικοποίηση του τραύματος, η ιστορία ως τρόπος αναμέτρησης με το τραύμα.

6. Η μνήμη πέραν της ιστορίας
Η επιτέλεση της μνήμης – «τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν»
Το ηθικό βάρος της μνήμης (Κούντερα: Ο αγώνας της μνήμης εναντίον της λήθης, Κύπρος-Δεν ξεχνώ, Αργεντινή-Οι μητέρες της πλατείας Μαΐου, )
Μνήμη και ηθική αναγνώριση, αποκατάσταση (Νόμοι για τη μνήμη)
Μνήμη και απόδοση δικαιοσύνης – «Δέσποτα μέμνησο των Αθηναίων»
Μνήμη και Transitional Justice , (Νότια Αφρική, Επιτροπές αλήθειας και συμφιλίωσης)

 

  1. Επιλεκτικότητα της μνήμης

Πολιτικές της μνήμης: Τι να ξεχνάμε και τι να θυμόμαστε;

Αποστασιοποίηση και επανοικειοποίηση.

 

  1. Η ιστορία της ανάδυσης της μνήμης
  • Δεκαετία του 1980: Η ιστορική επιτάχυνση. Η αβεβαιότητα για το μέλλον που άλλαζε ραγδαία έστρεψε την προσοχή στο παρελθόν. Το τέλος της τελεολογίας και το καθήκον να θυμόμαστε.
  • Η αγωνία για ένα παρελθόν που χάνεται και η αυτονόμηση του παρόντος από το παρελθόν και το μέλλον, αποζητά να αγκυροβολήσει στο παρελθόν.
  • Η πολιτική των δικαιωμάτων και η μνήμη των αόρατων και καταπιεσμένων ως τότε ομάδων.
March 8, 2015

Αλλάζοντας τον χάρτη της παιδείας

Η Υγεία , μαζί με την εκπαίδευση ήταν τα κατεξοχήν θύματα της κρίσης. Ωστόσο έχουν δίκιο όσοι ζητούν συγκεκριμενοποίηση των μεταρρυθμιστικών προτάσεων. Θα αναφερθώ σ’ αυτές που ονόμασα «μεταρρυθμίσεις ενδιάμεσου πεδίου»: μεταρρυθμίσεις που δεν αναιρούν μόνο προηγούμενους κακούς νόμους, που δεν ανακουφίζουν απλώς, αλλά που αλλάζουν δομικά τα πράγματα, παραμένοντας σε ένα ενδιάμεσο πεδίο συμφωνίας ανάμεσα στη νέα κυβέρνηση και στους δανειστές της. Και θα αναφερθώ στα της παιδείας, χώρο οικείο.
Το εγκαθιδρυμένο νομοθετικό πλέγμα (ν. Διαμαντοπούλου) έχει τιμωρητικό χαρακτήρα, αποτυπώνει ιδεολογικές εμμονές και εκφράζει όλες εκείνες τις λεπτομερείς τεχνοκρατικές και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που σκοτώνουν και το πνεύμα και το γράμμα μιας ελεύθερης παιδείας. Κανένα από τα μεγάλα προβλήματα της εκπαίδευσης ούτε αντιμετώπισε, ούτε έλυσε. Τι θα μπορούσε να κάνει ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της Αριστεράς; Θα αναφερθώ σε τρία μεγάλα ζητήματα.
Το πρώτο είναι ο τεράστιος αριθμός των μεταγραφών κάθε χρόνο που αφενός ερημώνουν τα περιφερειακά πανεπιστήμια, αφετέρου με την υπερσυγκέντρωση φοιτητών ακυρώνουν τη διδασκαλία στα κεντρικά. Τι σημαίνει αυτό το πρόβλημα; Ότι η χωροθέτηση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων είναι προβληματική. Έγινε με κριτήρια τοπικής ενίσχυσης, αλλά δεν έλαβε υπόψη του τις ροές. Να λοιπόν ένα βασικό πεδίο μεταρρύθμισης εκπαιδευτικές με πολύ μεγάλες οικονομικές συνέπειες. Να ξαναχαραχτεί ο χάρτης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης έτσι ώστε μα ελαχιστοποιηθούν οι τριβές που παράγουν τις αιτίες του φαινομένου των μετεγγραφών. Δεκαετίες τώρα μεταβάλλεται συνεχώς το εξεταστικό σύστημα. Αλλά οι εξετάσεις αφορούν μόνο μερικές σχολές υψηλής ζήτησης. Αυτές μπορούν να θέσουν πρόσθετα κριτήρια που δεν οδηγούν στην αποστήθιση και στην βαθμοθηρία, αλλά επιβραβεύουν διαφοροποιημένες γνώσεις. Εξάλλου το εξεταστικό σύστημα πρέπει να είναι διαφοροποιημένο κατά σχολές, κλάδους και ικανότητες. Χάνουμε από τον ορίζοντα μας την ευφυΐα, όταν την αντιλαμβανόμαστε μόνο με ένα ορισμένο, ομοιόμορφο, σχολικό τρόπο. Η απώλεια αυτή, με οικονομικούς όρους, είναι ανυπολόγιστη.
Το δεύτερο είναι η επαναχάραξη του χάρτη των σχολών και των τμημάτων. Τα πανεπιστήμια μας έχουν χτιστεί σαν τα αυθαίρετα σπίτια, χωρίς σχέδιο, με πανωσηκώματα. Σχολές με ένα-δυο τμήματα, σχολές με 13 τμήματα, τμήματα για υποδιαιρέσεις γνωστικού πεδίου, τμήματα μαμούθ πολυσπονδυλωτά, τμήματα με τεχνητές συνενώσεις, πρόκειται για ένα χάος. Τα παραδείγματα θα ήταν σπαρταριστά. Δεν θέλει αυτό το σύστημα μια μελέτη και ορθολογικό προγραμματισμό που δεν σταματά στην πρώτη παρέα που έστησε τμήμα για να αυτοστεγαστεί, και μπαϊράκι ακαδημαϊκής ανεξαρτησίας; Δεν πρέπει να εισαχθεί η δυνατότητα της κύριας και της δευτερεύουσας ειδικότητας, των κοινών πτυχίων ανάμεσα σε διαφορετικούς κλάδους, η δυνατότητα επικοινωνίας και κυκλοφορίας των φοιτητών από το ένα τμήμα στο άλλο, διασφαλίζοντας το επίπεδο και προλαμβάνοντας τυχόν καταχρήσεις; Τι πιο αναγκαίο από την επαναχάραξη του χάρτη των πανεπιστημίων και των τμημάτων της χώρας;
Το τρίτο ζήτημα αφορά την έρευνα. Η επιστημονική αιμορραγία της χώρας πρέπει να αντιμετωπιστεί. Δεν γίνεται μόνο προς το εξωτερικό. Οι νέες γενιές των επιστημόνων αγωνιούν τρέχοντας από δω κι από κει για το βιοπορισμό τους. Το μακροπρόθεσμο οικονομικό και κοινωνικό κόστος τεράστιο και βαρύ. Από την άλλη υπάρχει ένας αρχαϊκός χάρτης της έρευνας που είναι ο ίδιος, με εκείνον της δεκαετίας του 1950, όταν στην μετεμφυλιακή Ελλάδα δημιουργήθηκαν ο Δημόκριτος, το ΕΚΚΕ, το ΕΙΕ και το ΚΕΠΕ. Ελάχιστες σύγχρονες εξαιρέσεις το ΙΤΕ της Κρήτης και δυο τρία άλλα ερευνητικά κέντρα. Τα περισσότερα ιδρύματα σήμερα φυτοζωούν και μαραζώνουν. Παράλληλα, η Ακαδημία Αθηνών είναι ένα αρχαϊκό κατάλοιπο, η οποία είναι συζητήσιμο αν ανταποκρίνεται σε κάποιο κριτήριο χρησιμότητας, χωρίς αξιολόγηση, χωρίς προγραμματισμό, με ασύμμετρα αποτελέσματα σε σχέση με το κόστος της. Ο ερευνητικός χώρος χρειάζεται μια ριζική αναδιάρθρωση. Η Ακαδημία πρέπει να επανιδρυθεί στα πρότυπα της British Academy, να στελεχωθεί με εξαιρετικούς και πρωτοπόρους επιστήμονες από Ελλάδα και εξωτερικό, με θητεία, και να γίνει ένα κυρίως ερευνητικό κέντρο το οποίο θα προκηρύσσει έρευνες, θα δέχεται προτάσεις, θα παρέχει ερευνητικές υποτροφίες και fellowships διαφορετικής διάρκειας, συγκεντρώνοντας πόρους εθνικούς και ευρωπαϊκούς, δημόσιους και ιδιωτικούς. Είτε λέγεται νέα Ακαδημία, είτε διαφορετικά, η χώρα χρειάζεται μια καινούργια ερευνητική δομή, τουλάχιστον στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες που γνωρίζω καλύτερα, χωρίς μόνιμο προσωπικό, όπου όλοι, κρίνοντες και κρινόμενοι, θα κρίνονται, με βάση τα πεπραγμένα τους, τις προτάσεις τους και τα αποτελέσματά τους. Μια δομή επίσης η οποία θα επικοινωνεί με τον πανεπιστημιακό χώρο, και γιατί όχι και με τις άλλες βαθμίδες της εκπαίδευσης.
Τα περιορισμένα πλαίσια ενός άρθρου δεν επιτρέπουν περισσότερες λεπτομέρειες, άλλωστε η επεξεργασία χρειάζεται να είναι συλλογική. Εκείνο που χρειάζονται όμως τα μεταρρυθμιστικά σχέδια είναι εμπιστοσύνη. Δεν μπορείς να κάνεις μεταρρυθμίσεις εναντίον της κοινωνίας, ή βεβαρυμμένες με την υποψία πως ο τελικός τους στόχος είναι να απολύσεις κόσμο, να κλείσεις θεσμούς, να δυσκολέψεις την πρόσβαση στα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα, να ιδιωτικοποιήσεις εκπαίδευση και έρευνα. Η εκπαίδευση είναι υποστελεχωμένη σήμερα, κανείς δεν περισσεύει. Το δεύτερο ζήτημα είναι η μεγάλη περιφρόνηση του νεοφιλελευθερισμού προς τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες και προς την βασική έρευνα. Το βλέπουμε και στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Χρειάζεται να επαναφέρουμε σε όλες τις βαθμίδες και τις εκπαιδευτικές δραστηριότητες το πνεύμα του σεμιναρίου, της πρόσωπο με πρόσωπο συζήτησης και αναζήτησης της γνώσης γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι.

September 21, 2014

Δικαίωμα στη Μνήμη ή στη Λήθη; Μια αμφιλεγόμενη ευρωπαϊκή οδηγία

Προωθείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σχέδιο Οδηγίας για τη ρύθμιση της νομοθεσίας προσωπικών δεδομένων, στο οποίο εμφανίζεται για πρώτη φορά επίσημα ο όρος Δικαίωμα στη Λήθη. Το σχέδιο προκάλεσε αντιδράσεις. Η Εταιρεία Γάλλων Αρχειονόμων συγκέντρωσε 51.000 υπογραφές για την ανάκληση του σχεδίου. Μαζί τους συντάσσονται Έλληνες αρχειακοί και ιστορικοί. Θα συζητήσουν για το ζήτημα αυτό στις 22 Σεπτεμβρίου στο Γαλλικό Ινστιτούτο, σε εκδήλωση με τίτλο «Δικαίωμα στη Μνήμη vs Δικαίωμα στη Λήθη».

Τα προβλήματα μνήμης, ιστορίας και λήθης, καταλαμβάνουν εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες ολοένα και κεντρικότερη θέση στη δημόσια συζήτηση. Εκεί που κάποτε οι ιστορικές διαφωνίες συζητούνταν στο περιθώριο της δημόσιας ζωής, τώρα έχουν μετατραπεί σε πολέμους ιστορίας ή μνήμης, στο επίκεντρο της επικαιρότητας. Το διαπιστώσαμε και με το άρθρο 2 του αντιρατσιστικού, το οποίο ποινικοποιεί αρνήσεις γενοκτονιών που έχουν αναγνωριστεί από το κοινοβούλιο, διεθνούς οργανισμούς και δικαστήρια. Αν κάποτε υποτίθεται πώς οι ιστορικοί ήταν οι «φρουροί» της μνήμης, έρχεται τώρα η νομοθεσία, το κράτος και οι διεθνείς οργανισμοί να ορίσουν πώς και τι πρέπει να θυμόμαστε. Βέβαια να μην αυταπατόμαστε πως το παλαιό καθεστώς μνήμης ήταν αυθεντικότερο από το νέο. Και στις δυο περιπτώσεις η αναδρομικότητα καθορίζει και το περιεχόμενο και τη μορφή της μνήμης. Αλλά η μεταβίβαση αυτή δείχνει ότι τώρα το διακύβευμα αυτό είναι κατά πολύ μεγαλύτερο και αποφασιστικότερο σε σχέση με το παρελθόν. Η μνήμη αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πολιτισμικούς πόρους. Ποιος και πως θα την διαχειριστεί είναι αποφασιστικό για τη συγκρότηση της ταυτότητας, του πολιτισμικού προφίλ μιας κοινωνίας, του υλικού και συμβολικού κεφαλαίου της. Παρόμοια μεγέθη υπερβαίνουν κατά πολύ την εμβέλεια και τις δυνατότητες των ιστορικών.  

Η μνήμη έχει εγκατασταθεί στις σύγχρονες κοινωνίες ως απόλυτα θετική αξία, απρόσβλητη στο βάθρο της. Αυτό δεν είναι μόνο αποτέλεσμα αυτού που ονομάζεται «έκρηξη μνήμης», του γεγονότος δηλαδή ότι η ταχύτητα αλλαγής των κοινωνιών μας δημιουργεί νοσταλγία για το παρελθόν, ούτε του εκδημοκρατισμού της μνήμης, που έδωσε προτεραιότητα στα βιώματα των απλών ανθρώπων έναντι των πρωταγωνιστών, κάτι που είδαμε και στις εκδηλώσεις για τα 100χρονα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για μια ευρύτερη μεταβολή νοοτροπιών. Αν κάποτε το μέλλον ήταν πηγή ελπίδας, τώρα είναι πηγή φόβων. Και όταν οι άνθρωποι στρέφουν τα νώτα τους στο μέλλον, αντικρίζουν το παρελθόν. Αλλά αυτό το παρελθόν δεν αποτελείται από γραμμική εξέλιξη, αλλά από δραματικά γεγονότα, εκτός κανονικοτήτων, τα οποία δεν έχουν ακόμη βρει τρόπο να ενταχτούν στη συνείδησή μας, και δεν μπορούν να ενταχτούν με «επιστημονικό και νηφάλιο δημόσιο διάλογο», όπως υποστήριξε πρόσφατα διακήρυξη 139 ιστορικών για το αντιρατσιστικό. Η μνήμη υποκινεί συναισθηματικές δυνάμεις πένθους και εκδίκησης, που δεν μπορούν εύκολα να τιθασευτούν από την εκλογίκευση που της επιβάλλουν οι ιστορικοί.

Αν όλοι υποκλίνονται στη μνήμη, εκείνη που φαίνεται να έχει χάσει τα δικαιώματά της είναι η λήθη. Με περισσή ευκολία την αναθεματίζουν και τη λιθοβολούν. Κι όμως, χωρίς τη λήθη δεν θα μπορούσαμε να ζούμε ειρηνικά μεταξύ μας. Ένας κόσμος με απόλυτη μνήμη, θα ήταν εφιαλτικός και αφόρητος. Όπως επίσης ένας κόσμος πλήρης λήθης δεν θα ήταν κόσμος ανθρώπινος. Οι ανθρώπινες κοινωνίες, όπως και ο ανθρώπινος ψυχισμός άλλωστε, βασίζονται σε μια καλοδουλεμένη, μέσα από το χρόνο, ισορροπία ανάμεσα στη μνήμη και στη λήθη. Ο Χ.Λ.Μπόρχες έγραψε το 1942 ένα διήγημα με τίτλο Funes el Memorioso (Φούνες ο Μνήμων). Ο Ειρηναίος Φούνες, πέφτοντας από το άλογο έμεινε παράλυτος, αλλά αντί αμνησίας απέκτησε υπερμνησία. Θυμόταν όχι μόνο το δάσος, αλλά όλα τα δένδρα, και όλα τα φύλα των δένδρων και κάθε φορά που τα είχε δει, ή τα είχε φανταστεί. «Οι αναμνήσεις δεν ήταν απλές. Κάθε εικόνα συνοδευόταν από αντιδράσεις μυϊκές, θερμικές κλπ». Μια τέτοια ζωή όμως ήταν αφόρητη, είχε καταδικαστεί σε διαρκή αϋπνία («γιατί να κοιμάσαι σημαίνει να αφαιρείσαι από τον κόσμο»). Ο Ειρηναίος πέθανε από συμφόρηση πνευμόνων, μεταφορική απόδοση της συμφόρησης από τον κατακλυσμό ενός μεγάλου όγκου από άχρηστα μνημονικά σκουπίδια. Και ο Μπόρχες καταλήγει λακωνικά: «Υποπτεύομαι εντούτοις, ότι δεν ήταν πολύ ικανός για σκέψη. Το να σκέπτεσαι σημαίνει να ξεχνάς μια διαφορά, να γενικεύεις, να αφαιρείς. Στον υπερφορτωμένο κόσμο του Φούνες δεν υπήρχε τίποτε παρά λεπτομέρειες, σχεδόν τυχαίες λεπτομέρειες».

Η αυτόματη καταγραφή από τα σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα κάθε λεπτομέρειας της ζωής μας, κάθε στιγμή, παντού, κινδυνεύει να μας θέσει, αν δεν μας έχει ήδη θέσει στην κατάσταση του Ειρηναίου Φούνες. Μια παρόμοια κατάσταση υπερ-ροής πληροφοριών δεν διευκολύνει τον αναστοχασμό του παρελθόντος, κάτι που υποτίθεται οφείλουν οι ιστορικοί. Στο κάτω-κάτω της γραφής, αν μια κοινωνία τα θυμάται όλα σε βάσεις δεδομένων, μεταδεδομένων, μετα-μεταδεδομένων κ.ο.κ., δεν έχει ανάγκη τους ιστορικούς. Ο Μπόρχες, στο διήγημα αυτό απηχεί την Ιστορία και Ζωή του Φ. Νίτσε, όπου «Η λήθη αποτελεί συστατικό στοιχείο κάθε πράξης». Για τη ζωή χρειάζεται όχι μόνο το φως αλλά και το σκοτάδι. Ένας άνθρωπος χωρίς λήθη θα ήταν σαν να είναι καταδικασμένος σε διαρκή αϋπνία. Στη σημερινή περίπτωση το δικαίωμα στη λήθη σημαίνει επίσης το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα (privacy). Επομένως δεν τίθεται το δίλλημα μνήμη ή λήθη, δημόσια διαφάνεια ή ιδιωτικότητα, αλλά η προσεκτική εξισορρόπησή τους. Απόλυτη κυριαρχία του δικαιώματος στη λήθη θα φτώχαινε την ιστορία. Απόλυτη κυριαρχία του δικαιώματος στη μνήμη θα καταργούσε την ιδιωτικότητα και θα ήταν σαν να θυσιάζει την κοινωνία στο Αρχείο, το ζωντανό στο νεκρό.

Το ζήτημα με την συγκεκριμένη Οδηγία, εντούτοις δεν είναι απλό επειδή η ΕΕ, που έχει παρομοιαστεί με «μειλίχιο τέρας» (H.M.Enzensberger), υφαίνει έναν νομοθετικό ιστό όπου εκείνο που φαίνεται καλό, αυτονόητο, λογικό, κανονικοποιεί, ταξινομεί, γραφειοκρατικοποιεί και τελικά καταβροχθίζει τις ελευθερίες. Είναι ένα πράγμα το δικαίωμα στη μνήμη, εντελώς διαφορετικό η καθιέρωσή του με νόμο. Όπως αντίστοιχα είναι διαφορετική η κοινωνική λειτουργία της λήθης από την νομοθετημένη επιβολή της. Επικίνδυνα παιχνίδια.